Is het sociaal recht ontluisterd?
In zijn reactie op de afscheidsrede van Guus Heerma van Voss stelt Jaap van Slooten zich de vraag wat er werkelijk mis is gegaan met het sociaal recht en of Heerma van Voss een punt heeft.
Het glas is bij Heerma van Voss zowel halfvol als halfleeg: hoewel hij erkent dat het sociaal recht zich in veertig jaar enorm heeft ontwikkeld, constateert hij dat grote maatschappelijke ontwikkelingen slechts mondjesmaat werden beantwoord, dat actoren zich beperkten tot symptoombestrijding en dat het arbeidsrecht een mandarijnenwetenschap is geworden die alleen nog door specialisten wordt begrepen. Daarnaast wijst Heerma van Voss op de toenemende verknoping met het socialezekerheidsrecht en het fiscale recht, de compensatiecultuur, de toegenomen complexiteit en de onuitvoerbaarheid van regels, waarbij de toeslagenaffaire als sprekend voorbeeld geldt waarin al deze punten samenkomen.
Jaap stelt geen arbeidsrecht te zien dat van zijn voetstuk is gevallen, en licht dat toe aan de hand van vier kanttekeningen bij het betoog van Heerma van Voss. De eerste kanttekening betreft de vraag op welk rechtsgebied de ontluistering eigenlijk ziet: veel van het onheil dat Heerma van Voss noemt lijkt zich met name voor te doen bij toeslagen en sociale zekerheid, niet bij het arbeidsrecht in strikte zin. Jaap kiest er dan ook voor zijn analyse te beperken tot het arbeidsrecht en de toeslagenaffaire buiten beschouwing te laten, al erkent hij dat het goed is dat het sociaal recht zich afvraagt of het daar een rol heeft gemist. De tweede kanttekening plaatst de kritiek in historische context; de derde stelt vragen bij de methoden die de arbeidsrechtswetenschap zou kunnen inzetten; de vierde kanttekening betreft de functies van het sociaal recht - naast de bescherming van de zwakkere partij ook een economische ordeningsfunctie - en het risico dat de wetenschap haar objectiviteit verliest als zij, zoals Heerma van Voss bepleit, structurele problemen actief gaat opsporen en agenderen.
- J.M. van Slooten, “Is het sociaal recht ontluisterd?’, in M.Y.H.G. Erkens & S.F. Sagel (red.), Bescherming in ontwikkeling, Opstellen aangeboden aan Guus Heerma van Voss bij zijn afscheid van de Universiteit leiden (liber amicorum), Deventer: Wolters Kluwer 2026
