Allianties in de praktijk: bewezen resultaten en een volwassen contractmodel

Eind november 2025 schreef David Orobio de Castro over de lancering van de Modelovereenkomst voor Allianties. Inmiddels zijn twee nieuwe publicaties verschenen waarin David, Michiel Kool en Niek Ridderbos dieper ingaan op hoe allianties in de praktijk werken, wat de juridische en organisatorische grondslagen zijn en waarom deze samenwerkingsvorm juist nu aan relevantie wint.

25 jaar praktijkervaring als fundament

Sinds het jaar 2000 wordt het alliantiecontract toegepast bij de bouw van Nederlandse infrastructuur. Verschillende grote opdrachtgevers hebben inmiddels succesvolle ervaringen met deze manier van samenwerken, denk aan de A2 Hooggelegen (Rijkswaterstaat), de Markermeerdijken, de dijkversterking Gorinchem-Waardenburg en Vught Verdiept (ProRail). De betrokken aannemers kijken terug op projecten waar eerlijk geld verdiend is met eerlijk werk, waar met plezier is samengewerkt en waar duurzame relaties zijn ontstaan.

In de 25 jaar dat deze contractvorm is toegepast heeft ze een grote ontwikkeling doorgemaakt. Waar het eerste alliantiecontract het meeste weg had van een soort twee-fasencontract avant la lettre, is het meest recente project —de dijkversterking Gorinchem-Waardenburg— opgeleverd met een volledig geïntegreerd team van opdrachtgever en opdrachtnemer, lopend van de vroegste ontwerpfase tot en met realisatie, ingebruikname en overdracht naar beheer.

Alliantiebeginselen als hart van de samenwerking

Typerend voor een alliantie is dat de samenwerkende partijen afspreken volgens welke beginselen zij zullen handelen. Deze beginselen zijn fundamenteel voor de werking van een alliantie en besluiten in het alliantiemanagementteam en het alliantiebestuur zijn gebaseerd op deze beginselen. 

De vijf leidende principes zijn onder andere:

• Best for Project: Alle besluiten worden genomen met het oog op het meest effectief bereiken van het alliantiedoel — niet het individuele partijbelang, maar het gezamenlijke projectbelang staat voorop.
• Transparantie en Open boek: Partijen handelen transparant en zijn volledig open over projectgerelateerde kosten en opbrengsten.
• Consensus en unanimiteit: Besluiten komen tot stand op basis van unanimiteit, wat een fundamenteel andere manier van werken vergt dan in traditionele projectorganisaties.
• Evenwichtige winst/verlies-verdeling: Voordeel voor de één mag nooit leiden tot nadeel voor de ander. Partijen zoeken naar oplossingen die het gezamenlijke belang dienen.
• No blame, no claim: Fouten leiden niet tot aansprakelijkheid, behalve bij opzet, bewuste roekeloosheid of grove nalatigheid.

Een financieel model dat samenwerking beloont

Binnen een alliantiesamenwerking is geen sprake van een 'aanneemsom', maar van een 'taakstellend alliantiebudget' (TAB). Als het project tegen lagere kosten wordt uitgevoerd dan voorzien, wordt het verschil verdeeld. Zijn de kosten hoger, dan wordt het tekort gedeeld. Voor zowel winst als verlies geldt een 'cap' op het maximale resultaat voor de opdrachtnemer. Deze opzet houdt een krachtige prikkel in voor partijen om de kosten binnen het alliantiebudget te houden en duurzame beslissingen te nemen die leiden tot hoge kwaliteit.

Flexibiliteit en innovatie als bijkomend voordeel

Risicodeling in een alliantie leidt tot meer flexibiliteit op het vlak van scopewijzigingen en het beproeven van innovatieve of duurzame oplossingen. Omdat partijen de positieve en negatieve consequenties gezamenlijk dragen, heeft het geen zin te discussiëren over wie verantwoordelijk is voor een bepaalde scopewijziging. De lange doorlooptijd van projecten in de publieke ruimte maakt bovendien dat een alliantiecontract een hoge mate van adaptiviteit biedt om met de snel veranderende samenleving om te gaan.

Meer informatie over allianties en de modelovereenkomst is te vinden via AlliantieNed.

Auteurs: David Orobio de Castro, Michiel Kool en Niek Ridderbos

Bronnen: Tender Nieuwsbrief 2 en Infrasite.nl

Publicatiedatum: March 2026