Short Reads

De kloof tussen stad en platteland: gekraai om niets?

De kloof tussen stad en platteland: gekraai om niets?

De kloof tussen stad en platteland: gekraai om niets?

19.09.2019 NL law

In Frankrijk werd het nieuws deze zomer deels beheerst door de juridische strijd over het matineuze gekraai van haan Maurice. Die zomer begon zowat in mei van dit jaar toen het echtpaar Biron een zaak aanhangig maakte bij de rechtbank in Rochefort vanwege overlast van hun buurhaan.

Volgens het echtpaar zou de haan al om halfvijf in de ochtend beginnen met kraaien en daarmee doorgaan tot ver in de middag. Daardoor zou de vakantierust in hun zomerhuis op Île d’Oléron onaanvaardbaar worden verstoord. Een mooie zaak voor een programma als de rijdende rechter zou je denken, maar waarom zoveel aandacht, ook buiten Frankrijk?

Dat heeft alles te maken met het feit dat het echtpaar Biron uit de stad afkomstig was en alleen hun vakanties in het zomerhuis doorbracht. Daarmee werd de zaak rond haan Maurice hét symbool van de kloof – volgens sommigen zelfs strijd – tussen stad en platteland. Een kloof die met de acties van de inmiddels overbekende ‘gele hesjes’ al nadrukkelijk aan de oppervlakte was gekomen. Het echtpaar Biron werd in de rol gedrukt van arrogante stedelingen die met hun geld en macht proberen het platteland hun wil op te leggen. Haan Maurice en zijn eigenaresse werden gezien als de typische vertolkers van de gebruiken en waarden van het platteland, waarvan dierengeluiden nu eenmaal onlosmakelijk onderdeel vormen.

Des te interessanter was daarmee hoe de rechtbank zou oordelen. Deze stelde de Birons in het ongelijk. Onderzoek wees namelijk uit dat het gekraai doorgaans pas om halfzeven begon. Verder was het geluidsniveau met gesloten luiken aanvaardbaar, waarbij het feit dat het een landelijke omgeving betreft een rol speelde. Op het platteland moet meer geluid van dieren worden geduld dan in een stedelijke omgeving. Het echtpaar werd veroordeeld 1000 euro te betalen aan de eigenaresse van de haan wegens de door de zaak veroorzaakte reputatieschade (vgl. het verslag in De Volkskrant van 6 september 2019 en diverse websites van Franse media). Het Franse recht laat daarmee de nodige ruimte voor de bijzondere omstandigheden op het platteland. Nieuwkomers of tijdelijke bewoners zoals toeristen hebben daarmee rekening te houden en kunnen niet hun ‘stedelijke normen’ opleggen als ze op het platteland bivakkeren.

Deze zaak illustreert hoe een doorsnee juridisch geschil de spil kan worden van maatschappelijke polarisatie en richtingenstrijd. Hoe zou een zaak als die van haan Maurice voor de Nederlandse rechter aflopen? Waarschijnlijk op vergelijkbare wijze omdat de Nederlandse rechter alle omstandigheden van het geval bij zijn oordeel betrekt waaronder het agrarische karakter van het gebied en de vraag of degene die klaagt een nieuwkomer is (vgl. ECLI:NL:RBLEE:2006:AV4562, met verwijzingen naar relevante Hoge Raad arresten). Als het een landelijk gebied betreft waar agrarische bedrijvigheid een belangrijke rol speelt, moet een zekere geluidsoverlast als gevolg daarvan worden geaccepteerd (vgl. ECLI:NL:RVS:2009:BI4970). Het Europese recht laat voor deze benadering overigens alle ruimte (ECLI:CE:ECHR:2004:1116JUD000414302).

Het oordeel van de Franse rechter lijkt geaccepteerd te worden door de publieke opinie. Dat zal ook gelden voor de Nederlandse jurisprudentie zoals hiervoor besproken. Daarmee bestaat er op dit punt in ieder geval geen kloof tussen stad en platteland in het recht. Zo bezien kan het recht zelfs heel goed als verbinding tussen de stad en het platteland functioneren.

Toch moet het recht(sbedrijf) zich niet rijk rekenen. Het is namelijk maar de vraag of het recht altijd immuun is voor kritiek in de publieke opinie die zijn grondslag mede vindt in ‘kloofdenken’. Vermoedelijk kunnen juridisch correcte en afgewogen beslissingen in sommige gevallen meer dan ooit op weerstand rekenen. In een dergelijk geval zal de publieke opinie het rechtsbedrijf een spiegel voorhouden. Opereren rechters niet te veel vanuit een ivoren toren? Kunnen zij zich wel verplaatsen in ‘de gewone man’? Is de samenstelling van de rechterlijke macht niet te eenzijdig? Is de taal van rechterlijke uitspraken wel voldoende begrijpelijk? Dat zijn vragen die in ­talrijke rapporten zijn gesignaleerd en die hebben geresulteerd in even zo talrijke verbeterprogramma’s (vgl. publicaties op de site van de Raad voor de Rechtspraak). Sommige met meer en sommige met minder effect. De antwoorden op deze vragen zijn belangrijk voor het gezag van het rechtsbedrijf in de samenleving. Daarmee zijn de genoemde verbeterprogramma’s van vitaal belang voor de acceptatie van de oordelen van de rechterlijke macht.

Het is dus zaak op dit punt waakzaam te zijn en constant naar verbetering te blijven streven. De rechter als verbindende factor is namelijk juist nu nodig omdat de kloof stad-platteland, naast andere kloven, ook in Nederland wordt gevoeld (SCP, Dorpsleven tussen stad en land, 2017). Zo staan, bijvoorbeeld, de komende periode ter uitvoering van de PAS-uitspraak (ECLI:NL:RVS:2019:1603) in dit licht gevoelige onderwerpen op de agenda zoals het terugdringen van de veestapel en het verlagen van de maximumsnelheid op provinciale wegen naar 70 kilometer per uur. Het ligt in de lijn der verwachting dat dit soort maatregelen aan de rechter worden voorgelegd. Goede communicatie over diens (on)mogelijkheden en uitleg over de uitkomsten van de beoordeling zijn dan onontbeerlijk.

Verdwijnt het kloofdenken daarmee? Waarschijnlijk niet. Dat is namelijk meer van – vaak door daarbij garen spinnende (politieke) partijen gevoed – gevoel dan van objectieve factoren afhankelijk. Dat liet ook het Brexit-referendum zien, waarbij de stad contra en het platteland pro Brexit was. Dat ontslaat ons echter niet van de verplichting dit gevoel serieus te nemen zoals de gevolgen van dat zelfde referendum laten zien.

Dit Vooraf wordt gepubliceerd in NJB 2019/1925, afl. 31

Related news

07.11.2019 NL law
Symposium 'From Stint to Fipronil: a compensation fund for victims of energetic government intervention in crisis situations

Seminar - Stibbe is organising a symposium in Amsterdam on Thursday 7 November entitled 'From Stint to Fipronil: a compensation fund for victims of energetic government intervention in crisis situations'. During this symposium, Stibbe lawyer Tijn Kortmann and Prof. Pieter van Vollenhoven, alongside other experts,  will speak about the compensation fund which, according to van Vollenhoven, injured parties should be able to call upon if a decision by the government turns out to be too drastic.

Read more

15.10.2019 BE law
Avis du Maître architecte et organisation d’une réunion de projet. De nouvelles étapes préalables à la demande de permis d’urbanisme.

Articles - Une des nouveautés de la réforme du CoBAT adoptée le 30 novembre 2017, publiée au Moniteur belge le 20 avril 2018 et entrée en vigueur le 1er septembre 2019 (pour ce qui concerne les demandes de permis d’urbanisme) porte sur la création de deux nouvelles étapes préalables à l’introduction d’une demande de permis d’urbanisme : l’obtention de l’avis du Maître architecte, d’une part, et l’organisation d’une réunion de projet, d’autre part. 

Read more

14.10.2019 NL law
Kamerdebat over digitalisering van de overheid: aandacht voor bescherming burger vereist

Short Reads - Op 24 september 2019 zijn er vier moties in stemming gebracht én aangenomen door de Tweede Kamer. De moties hebben als gemeenschappelijke deler dat ze in het teken staan van de steeds groter wordende digitalisering bij de overheid. Het achterliggende doel van de moties is dat de burger voldoende beschermd moet worden tegen deze digitalisering.

Read more

15.10.2019 NL law
Een nieuwe uittredingsregeling voor gemeenschappelijke regelingen

Short Reads - Op 26 augustus 2019 is de internetconsultatie gestart van een wetsvoorstel dat de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) wijzigt. Het wetsvoorstel heeft als doel de democratische legitimiteit van gemeenschappelijke regelingen te versterken. In een eerder bericht gingen wij al in op eerdere initiatieven om de Wgr te wijzigen en op de in het wetsvoorstel voorgestelde maatregelen, waarbij zeggenschap over de begroting werd uitgelicht

Read more

14.10.2019 NL law
Salinization: Do lawyers have a role?

Short Reads - Salinization has become an issue of considerable importance for present and future generations alike. Salinization of land and water is increasing worldwide due to climate change alongside poor water and land management, and the effects are becoming more visible; threats to agriculture, the environment, and drinking water.

Read more

Our website uses functional cookies for the functioning of the website and analytic cookies that enable us to generate aggregated visitor data. We also use other cookies, such as third party tracking cookies - please indicate whether you agree to the use of these other cookies:

Privacy – en cookieverklaring