Short Reads

Consultatie herijking Grondwetsherzieningsprocedure: Tweede Kamer gekozen na eerste lezing moet tweede lezing afronden

Consultatie herijking Grondwetsherzieningsprocedure: Tweede Kamer gek

Consultatie herijking Grondwetsherzieningsprocedure: Tweede Kamer gekozen na eerste lezing moet tweede lezing afronden

18.09.2019 NL law

Op 3 september 2019 is een internetconsultatie gestart over een wetsvoorstel dat onduidelijkheden moet wegnemen over de tweede lezing van Grondwetsherzieningsvoorstellen. Kort gezegd komt het wetsvoorstel er op neer dat de Tweede Kamer die aansluitend op de eerste lezing wordt gekozen, de tweede lezing moet afronden. Gebeurt dat niet dan vervalt het voorstel van rechtswege. Daarmee borduurt de regering voort op haar eerdere Kamerbrief van 21 februari 2019 waarin zij haar visie over de procedure tot herziening van de Grondwet uit de doeken doet (Kamerstukken II 2018/19, 31 570, 35).

Aanleiding: Initiatiefvoorstel-Van Tongeren over constitutionele toetsing

De regering schetst in de memorie van toelichting verschillende Grondwetsherzieningsprocedures die aanleiding vormen voor het huidige consultatievoorstel. Eén daarvan is in het bijzonder het noemen waard. Namelijk het initiatiefvoorstel-Van Tongeren over constitutionele toetsing.

Het initiatiefvoorstel-Van Tongeren, aanvankelijk ingediend door Halsema (Groenlinks), strekt tot verandering van de Grondwet met het oog op de invoering van de bevoegdheid tot toetsing van wetten aan een aantal bepalingen van de Grondwet door de rechter (Kamerstukken 32334). Het wetsvoorstel is in 2009 in eerste lezing door de Tweede en Eerste Kamer aangenomen. De behandeling in tweede lezing heeft steeds op zich laten wachten. Het voorstel in tweede lezing is op 8 maart 2010 ingediend. De in 2010 gekozen Tweede Kamer heeft het voorstel niet afgehandeld. Sindsdien zijn er twee keer Tweede Kamerverkiezingen geweest (2012 en 2017) en is het voorstel evenmin afgehandeld. Uiteindelijk is het wetsvoorstel op 18 september 2018 door het Tweede Kamerlid Buitenweg (Groenlinks) ingetrokken. Zie hierover dit eerdere Stibbeblogbericht. De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken acht de intrekking ontoereikend en is van oordeel dat de Tweede Kamer het wetsvoorstel als vervallen moet beschouwen (Kamerstukken II 2018/19, 32334, 13). Vervolgens heeft de Tweede Kamer dit ook besloten (Handelingen TK 2018/19, 10, item 8). In de literatuur is wel de vraag opgeworpen of met deze verklaring het wetsvoorstel daadwerkelijk is vervallen of dat het wetsvoorstel eigenlijk nog in procedure is. Zie daarover de lezenswaardige opinies van T. van Gennip, NJB 2018/1952; NJB 2019/1067.

Voorlichting Afdeling advisering Raad van State

Eerder waren aan de Afdeling advisering van de Raad van State (Afdeling advisering) al vragen voorgelegd over de grondwettigheid van de verdere behandeling van het initiatiefvoorstel-Van Tongeren. De Afdeling advisering overweegt dat indien de nieuw gekozen Tweede Kamer de heroverwegingsplicht niet vervult, en indien daarvoor bijzondere omstandigheden aanwezig zijn geweest, het tweedelezingsvoorstel ook behandeld kan worden door de daaropvolgende Tweede Kamer. Doet ook die Kamer dat niet, dan is niet aan de heroverwegingsplicht voldaan en moet het voorstel geacht worden te zijn vervallen (Kamerstukken II 2017/18, 32334, 11).

Oplossingen consultatievoorstel

Afronding door na verkiezingen gekozen Tweede Kamer

De regering kiest in het consultatievoorstel  een iets andere richting dan de Afdeling advisering. Daarbij stelt de regering voorop dat de Tweede Kamer die na de verkiezingen wordt gekozen de behandeling van de tweede lezing ter hand neemt en afrondt. Dat is volgens de regering van belang omdat daarmee wordt voorkomen dat de tweede lezing wordt uitgesteld vanuit de gedachte dat op een later moment een politiek gunstiger samenstelling van de Tweede Kamer in het verschiet ligt. De regering kiest er dan ook voor in de Grondwet op te nemen dat de Tweede Kamer die aansluitend op de eerste lezing wordt gekozen, de tweede lezing moet afronden. De regering volgt uitdrukkelijk niet de door de Afdeling advisering geopperde gedachte dat in bijzondere omstandigheden wordt toegelaten dat het tweedelezingsvoorstel wordt behandeld door de volgende Tweede Kamer. Wordt het voorstel niet meteen afgrond, dan vervalt het Grondwetsvoorstel van rechtswege, aldus de regering.

Verder is nog van belang dat het consultatievoorstel regelt dat de Tweede Kamer niet meer apart ontbonden hoeft te worden nadat het Grondwetsherzieningsvoorstel in eerste lezing is aangenomen. Dit doet recht aan de praktijk dat de eerstvolgende verkiezing geldt als verkiezing van de Tweede kamer voor de behandeling van de tweede lezing.

Wie dient het tweedelezingsvoorstel in?

Een punt van aandacht is wie het tweedelezingsvoorstel indient bij de Tweede Kamer. De regering schrijft dat zij vasthoudt aan de werkwijze dat regeringsvoorstellen door de regering worden ingediend en initiatiefvoorstellen door één of meer Tweede Kamerleden. De Afdeling advisering heeft bij de hiervoor genoemde voorlichting geopperd dat initiatiefvoorstellen voortaan ambtshalve door de Voorzitter van de Tweede Kamer aanhangig worden gemaakt op de eerste dag van samenkomst van de nieuwe Tweede Kamer. Daartoe zou het Reglement van Orde van de Tweede Kamer gewijzigd moeten worden. Hoewel dat niet helemaal duidelijk wordt uit de memorie van toelichting, lijkt de regering deze gedachte te omarmen (in de hiervoor genoemde Kamerbrief van 21 februari 2019 (p. 11) is de regering hierover duidelijker). Zien wij het goed, dan bepleit de regering hier dus wel degelijk, anders dan zij schrijft, een verandering in de procedure.

De regering merkt verder op dat zij overweegt, wanneer de Tweede Kamer hieraan hecht in het kader van de wijziging van het Reglement van Orde, om in de Wet op de Raad van State te bepalen dat het horen van de Afdeling advisering achterwege kan blijven over grondwetsvoorstellen in tweede lezing. De Afdeling advisering geeft immers dikwijls slechts een blanco advies. Uitgesloten is het vragen van advies overigens niet. Hoe dan ook is het nu aan de Tweede Kamer zelf om het initiatief te nemen tot wijziging van het Reglement van Orde.

Verdere procedure

De discussie in gedachten over de referendabiliteit van de Wet tot intrekking van de Wet raadgevend referendum (zie ABRvS 16 januari 2019, ECLI:NL:RVS:2019:98), rijst wellicht de vraag of de Grondwetsherziening die de consultatiewet voorstelt al aan de hand van het nieuwe regime kan plaatsvinden. Het antwoord luidt negatief. Voor deze Grondwetsherziening geldt nog gewoon de oude procedure. Dat geldt volgens het overgangsrecht van de consultatiewet ook voor een Grondwetsherziening waarvan de eerste lezingswet (art. 137 lid 1 Grondwet) is bekendgemaakt vóór de datum waarop de Tweede Kamer is gekozen die zitting heeft op de datum van inwerkingtreding van de onderhavige nieuwe wet.

Reacties op het consultatievoorstel kunnen nog tot 9 oktober 2019 worden ingediend.

Related news

20.10.2021 NL law
FAQ: What will change with the entry into force of the Woo compared to the Wob? An update

Short Reads - The Open Government Act (“Woo”) is to replace the Government Information (Public Access) Act (“Wob”). The Woo initiative proposal was passed in the Dutch House of Representatives in 2016; see our earlier Stibbeblog. However, the impact analysis that followed showed that the Woo as proposed was potentially impracticable for local governments. This led to amendments to the bill, which was passed by the House of Representatives on 26 January 2021. 

Read more

13.10.2021 NL law
FAQ: Hoe een begrip uit te leggen als een definitie of andere uitleg ervan in de wettelijke regeling ontbreekt?

Short Reads - Hoe een begrip uit te leggen als een definitie of andere uitleg ervan in de wettelijke regeling ontbreekt? Deze vraag komt meer dan eens aan de orde in geschillen en procedures. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State beantwoordt deze vraag onder meer in een uitspraak over pleziervaartuigen en woonschepen in de jachthaven te Kaag (25 augustus 2021, ECLI:NL:RVS:2021:1897).

Read more

20.10.2021 NL law
FAQ: Wat verandert er met de inwerkingtreding van de Woo ten opzichte van de Wob? Een update

Short Reads - De wet open overheid (“Woo”) moet de Wet openbaarheid van bestuur (“Wob”) vervangen. Al in 2016 is het initiatiefvoorstel van de Woo aangenomen in de Tweede Kamer. Hierover kon u eerder een Stibbeblog lezen. De impactanalyse die volgde toonde echter aan dat de Woo zoals voorgesteld mogelijk onuitvoerbaar was voor decentrale overheden. Dit heeft geleid tot wijzigingen in het wetsvoorstel dat op 26 januari 2021 door de Tweede Kamer is aangenomen. 

Read more

13.10.2021 NL law
De hardheidsclausule en ander maatwerk in het licht van de NOW

Short Reads - Uitzonderingen op de NOW zijn volgens de bestuursrechter niet mogelijk door het bewust ontbreken van een hardheidsclausule, maar worden door de minister in bepaalde gevallen wel toegestaan. In dit artikel bespreekt Sandra Putting welke mogelijkheden bestuursorganen en de bestuursrechter hebben om maatwerk te bieden en wordt aan de hand van drie geschilpunten over de NOW beoordeeld hoe die mogelijkheden zijn ingezet of beter hadden kunnen worden ingezet.

Read more

14.10.2021 NL law
Termijn voor het indienen vaststellingsaanvraag NOW-1 loopt af op 31 oktober 2021: strategische handreikingen en juridische aanbevelingen

Short Reads - Op 31 oktober 2021 is het de laatste dag waarop de vaststellingsaanvragen van de NOW-1 subsidie kunnen worden ingediend. Veel werkgevers hebben deze aanvraag al ingediend (en al een vaststellingsbesluit ontvangen) maar ook een aanzienlijk deel van de vaststellingsaanvragen moet nog door het UWV worden ontvangen (zie de Kamerbrief van 20 september 2021). 

Read more

07.10.2021 NL law
Intrekking van natuurvergunningen en de praktijk: de stand van zaken en de rol van significantie van eventuele effecten

Short Reads - Onherroepelijke natuurvergunningen lijken anno 2021 geen rustig bezit meer te zijn. Bij provincies liggen op dit moment verzoeken voor om tot intrekking van (onherroepelijke) natuurvergunningen over te gaan. Intrekking zou een noodzakelijke passende maatregel zijn ter uitvoering van artikel 6, lid 2 Habitatrichtlijn. Jurisprudentie geeft inmiddels enige duidelijkheid. Maar de praktijk blijkt weerbarstig en laat zien dat de nodige vragen onbeantwoord blijven. In dit blog bespreken wij de stand van zaken.

Read more