Short Reads

Kamerdebat over digitalisering van de overheid: aandacht voor bescherming burger vereist

Kamerdebat over digitalisering van de overheid: aandacht voor bescher

Kamerdebat over digitalisering van de overheid: aandacht voor bescherming burger vereist

14.10.2019 NL law

Op 24 september 2019 zijn er vier moties in stemming gebracht én aangenomen door de Tweede Kamer. De moties hebben als gemeenschappelijke deler dat ze in het teken staan van de steeds groter wordende digitalisering bij de overheid. Het achterliggende doel van de moties is dat de burger voldoende beschermd moet worden tegen deze digitalisering.

Vier moties aangenomen

De vier moties zijn de volgende, waarbij wij ons in deze blog richten op de laatste motie:

  1. motie van de leden Van der Molen en Middendorp over een centraal meldpunt voor problemen met basisregistraties;
  2. motie van het lid Middendorp over de site MijnOverheid.nl als platform voor digitaal contact tussen overheid en burgers;
  3. motie van de leden Futselaar en Van Raak over laagdrempelige communicatiemogelijkheden bij elke overheidsinstantie;
  4. motie van de leden Verhoeven en Van der Molen over een meldplicht voor ingrijpende algoritmes

Algoritmes voor geautomatiseerde besluitvorming

Laatstgenoemde motie staat in het teken van geautomatiseerde besluitvorming door de overheid. Besluitvorming vindt steeds meer digitaal plaats op basis van algoritmes. Bij zulke besluitvorming komt er geen mens meer aan te pas. Op het eerste gezicht klinkt dit wellicht aantrekkelijk uit een oogpunt van efficiëntie, maar er zijn ook nadelen aan verbonden. Zo vrezen de initiatiefnemers van de motie dat de inzet van algoritmes en de onderliggende databestanden het risico van ongelijke behandeling en uitsluiting met zich kan brengen. Ook menen zij dat de regering momenteel geen goed zicht heeft op de ontwikkelingen en inzet van alle algoritmes die de overheid gebruikt.

Op 31 augustus 2018 heeft de Afdeling advisering van de Raad van State (Afdeling advisering) een ongevraagd advies gegeven over de effecten van de digitalisering voor de rechtsstatelijke verhoudingen. In een eerder Stibbeblogbericht is al uitvoerig ingegaan op de (vergelijkbare) problemen die de Afdeling advisering constateert als besluiten via een geautomatiseerd systeem op basis van algoritmen worden genomen.

De motie over een meldplicht voor ingrijpende algoritmes bouwt hier op voort. De motie is ingediend tijdens het debat in de Tweede Kamer op 10 september 2019 dat werd gevoerd naar aanleiding van het ongevraagde advies van de Afdeling advisering. Alhoewel het Kamerdebat pas ruim een jaar na het uitbrengen van het advies van de Afdeling advisering heeft plaatsgevonden, heeft de politiek niet helemaal stilgezeten. In de tussentijd is er namelijk ook een motie aangenomen waarin de regering wordt verzocht om een voorstel uit te werken voor een zogenoemde 'algoritmewaakhond'. Het idee hierachter is dat er een autoriteit moet komen die controleert of algoritmes niet leiden tot discriminatie én of burgers nog voldoende uitleg krijgen over de besluiten die daarmee genomen zijn.

Het Kamerdebat en de motie 'meldplicht voor ingrijpende algoritmes'

In het Kamerdebat laten verschillende partijen zich opnieuw positief uit over het in het leven roepen van een 'algoritmewaakhond'. Ook de staatssecretaris van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) erkent dat geautomatiseerde besluitvorming via algoritmes kan leiden tot foute toepassingen waarbij de burger de gedupeerde is. De motie 'meldplicht voor ingrijpende algoritmes' beoogt de regeling voor de 'algoritmewaakhond' te vergroten. De Kamer verzoekt de regering namelijk om in de plannen voor die 'algoritmewaakhond' ook een meldplicht op te nemen, zodat er meer zicht komt op allerlei algoritmes die nu zonder enige controle bij verschillende overheidsinstanties tot stand komen.

Strategisch actieplan

In het Kamerdebat laat de staatssecretaris zich verder niet uit over concrete voorstellen die de problemen bij geautomatiseerde besluitvorming moeten oplossen. Wel wijst hij erop dat de Kamer binnenkort drie stukken ontvangt: een brief van de minister van BZK over het beschermen van publieke waarden en mensenrechten, een brief van de staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat over het strategisch actieplan kunstmatige intelligentie en een brief van de minister voor Rechtsbescherming over de bescherming tegen risico's van data-analyse door de overheid.

Deze Kamerbrieven en het overkoepelende strategisch actieplan zijn inmiddels op 8 oktober 2019 verschenen. In dit actieplan is te lezen dat de regering op een drietal sporen wil gaan inzetten om de toepassing en ontwikkeling van artificiële intelligentie (AI) in Nederland te versnellen. Vooral spoor 3 en de aanvullende Kamerbrief van de minister voor Rechtsbescherming over spoor 3 zijn relevant voor de problemen die spelen bij geautomatiseerde besluitvorming. Hierin wordt namelijk ingegaan op mogelijke waarborgen tegen de risico's van het gebruik van algoritmes en data-analyse door de overheid.

Stibbe Digital Government pagina

In een bericht dat later zal verschijnen, gaan wij dieper in op de inhoud van het strategisch actieplan en de mogelijke waarborgen die de regering noemt.

Houd hiervoor ook onze nieuwe webpagina in de gaten die in het teken staat van 'Digital Government'. Op deze webpagina houden wij u up-to-date over de groeiende digitalisering bij de overheid door middel van jurisprudentie, kamerstukken, relevante artikelen en onze eigen analyses.

Team

Related news

04.05.2021 NL law
Aanbevelingen van het Pbl voor de circulaire economie: meer bestuursrechtelijke verplichtingen voor bedrijven?

Short Reads - Begin dit jaar publiceerde het Planbureau voor de leefomgeving (Pbl) zijn eerste Integrale Circulaire Economie Rapportage. Die rapportage bespreekt de huidige status van de circulaire economie in Nederland en geeft adviezen om de transitie te versnellen. Het Pbl roept nadrukkelijk de Nederlandse overheid op om de circulaire economie verder te bevorderen. Daarbij ziet het Pbl een belangrijke rol voor nieuwe circulaire verplichtingen voor bedrijven.

Read more

03.05.2021 NL law
De overheid behoeft de besten, maar krijgt zij die nog wel?

Short Reads - ‘De overheid behoeft de besten; zij moet aantrekken en opkweken de bekwaamsten onder de jongeren; haar mensen moeten het in kennis maar ook in levenshouding en beschaving kunnen opnemen tegen de leidende figuren uit de maatschappij; het zou noodlottig zijn voor de publieke zaak, zo de overheid zich tevreden zou stellen met degenen, die elders niet aan de slag konden komen of mislukten.’ (C.H.F. Polak 1957, geciteerd in NJB 2018/1044)

Read more

04.05.2021 NL law
Participatie en privacyregels: hoe te combineren onder de Omgevingswet?

Short Reads - In het stelsel van de Omgevingswet (Ow) is een belangrijke rol bedacht voor participatie bij de totstandkoming van besluiten. Het beoogde resultaat: tijdig belangen, meningen en creativiteit op tafel krijgen en daarmee een groter draagvlak en kwalitatief betere besluitvorming bereiken. Door een grotere betrokkenheid van meer personen gaan overheden en initiatiefnemers ook meer persoonsgegevens verwerken. Dit brengt privacyrisico’s met zich mee. Wat regelt de Ow op het gebied van privacy, de verwerking van persoonsgegevens en datagebruik?

Read more

28.04.2021 NL law
Gevolgen van enige betekenis? Bij twijfel is burger belanghebbende

Short Reads - In het bestuursprocesrecht is het uitgangspunt dat degene die rechtstreeks gevolgen ondervindt van een besluit belanghebbende is bij dat besluit. Sinds 2016 past de Afdeling in het omgevingsrecht hierop een correctie toe: er moet sprake zijn van gevolgen van enige betekenis om belanghebbende te zijn. Op 10 maart 2021 heeft de Afdeling bepaald dat bij twijfel over de vraag of hiervan sprake is, de rechtszoekende het voordeel van de twijfel krijgt.

Read more