Short Reads

De wetgever sanctioneert onredelijk procesgedrag van de overheid

De wetgever sanctioneert onredelijk procesgedrag van de overheid

De wetgever sanctioneert onredelijk procesgedrag van de overheid

08.10.2019 NL law

Is onnodig procederen tegen de overheid straks verleden tijd? De regering stelt voor dat de bestuursrechter een hogere proceskostenvergoeding aan burgers kan toekennen bij kennelijk onredelijk handelen van een bestuursorgaan. Dat blijkt uit een recent consultatievoorstel tot wijziging van het Besluit proceskosten bestuursrecht (Bbp). 

Daarmee introduceert de wetgever een prikkel voor bestuursorganen om onredelijk procesgedrag achterwege te laten waardoor burgers onnodig proceskosten maken. Daarnaast voorziet het voorstel in een verhoging van de forfaitere proceskostenvergoeding in beroep en hoger beroep.

Kennelijk onredelijk handelen

Het komt geregeld voor dat bestuursorganen kennelijk onredelijk procesgedrag vertonen. Het gaat om gedragingen die de burger nodeloos lang in onzekerheid laten, onnodige procedures veroorzaken of al lopende procedures nodeloos verlengen. Daardoor maakt de burger onnodig proceskosten. Voorbeelden die de toelichting op het consultatievoorstel noemt zijn:

  • het bestuursorgaan geeft weinig informatie waardoor de burger veel kosten moet maken voor het verzamelen van het benodigde feitenmateriaal;
  • het bestuursorgaan wacht nodeloos lang met het nemen van een rechtmatig besluit en de burger heeft daardoor veel kosten gemaakt;
  • het bestuursorgaan neemt tegen beter weten in een onrechtmatig besluit;
  • het bestuursorgaan heeft misbruik gemaakt van zijn bevoegdheid;
  • het bestuursorgaan wil niet wachten op het oordeel van de voorzieningenrechter.

Financiële prikkel tegen onnodige procedures

Wanneer de burger gelijk krijgt bij de bestuursrechter, heeft hij in beginsel recht op een proceskostenvergoeding. Dit is een forfaitaire vergoeding neergelegd in het Bbp. Het Bbp kent nu al de mogelijkheid voor de bestuursrechter om "in bijzondere omstandigheden" een andere, hogere, proceskostenvergoeding toe te kennen dan de forfaitaire vergoeding (art. 2 lid 3). De rechter maakt terughoudend gebruik van deze bevoegdheid. Daarnaast past de rechter deze bevoegdheid meestal niet uit eigen beweging toe. Dat gebeurt vaak alleen op verzoek van de burger.

Het consultatievoorstel spitst de bevoegdheid tot toekenning van een bovenforfaitaire vergoeding toe naar de situatie waarin sprake is van "kennelijk onredelijk handelen van het bestuursorgaan." Deze concretisering beoogt een financiële prikkel voor bestuursorganen om onnodige procedures te voorkomen. Volgens de regering kunnen bestuursorganen zich hierdoor (nog meer) bewust worden van de gevolgen van hun handelen voor de burger en voor de kosten van de rechtspraak en de gefinancierde rechtsbijstand voor de belastingbetaler. Daarnaast is de bepaling een signaal aan de rechter om zijn bevoegdheid minder terughoudend en vaker uit eigen beweging toe te passen. De proceskostenvergoeding mag niet hoger zijn dan de feitelijk gemaakte kosten.

Verhoging forfaitaire vergoeding

Verder verhoogt het consultatievoorstel de zogenoemde puntwaarde van de forfaitaire vergoeding in beroep en hoger beroep van € 512,- naar € 717,-. De reden daarvoor is dat de huidige forfaitaire vergoeding lager is dan de som van de door de raad voor rechtsbijstand vergoede kosten van de toegevoegde advocaat en de door de burger betaalde eigen bijdrage. De forfaitaire vergoeding dekt slechts ruim 70% van die kosten. Volgens de regering maakt de verhoging de forfaitaire vergoeding gemiddeld genomen kostendekkend voor de raad voor rechtsbijstand.

Bovendien beoogt de verhoging te voorkomen dat een meningsverschil tussen burger en bestuursorgaan onnodig juridiseert. De verhoging werkt ook hier als financiële stok achter de deur. De regering verwijst naar een contourennota van 9 november 2018 (p. 12). Daarin staat dat de verhoging van de proceskostenvergoeding bestuursorganen moet stimuleren hun besluitvorming nog zorgvuldiger voor te bereiden. Ook moet de burger een passende proceskostenvergoeding krijgen wanneer de overheid er debet aan is dat de burger onnodig proceskosten heeft moeten maken.

Voor de bezwaarfase blijft de forfaitaire vergoeding ongewijzigd. Het bestuursorgaan moet in de bezwaarfase de vrijheid hebben om het primaire besluit te heroverwegen en zo nodig een ander besluit te nemen. Daardoor kunnen procedures bij de bestuursrechter worden voorkomen (zeefwerking). Een verhoging van de forfaitaire vergoeding zou ertoe kunnen leiden dat het bestuursorgaan minder geneigd is tot heroverweging en herroeping van het primaire besluit. Dit zou juist tot een toename van het aantal procedures kunnen leiden.

Breder pakket aan maatregelen

De financiële prikkel die van het consultatievoorstel moet uitgaan, maakt deel uit van een breder pakket aan maatregelen. Uit de hiervoor genoemde contourennota blijkt dat de regering ook inzet op meer informele procedures en betere communicatie. Het gaat hier om het programma Passend Contact met de Overheid. Ook beziet de regering of bestuursorganen meer maatwerk kunnen bieden bij het oplossen van problemen. Verder is het volgens de regering nodig om de gevolgen van nieuwe- wet en regelgeving voor het beroep op gesubsidieerde rechtsbijstand vooraf beter in kaart te brengen. Zie hierover ook Kamerstukken II 2018/19, 31753, 158, p. 50 e.v.

Gevolgen voor burgers en bedrijven

Een gevolg van het consultatievoorstel is dat burgers en bedrijven een hogere proceskostenvergoeding krijgen wanneer zij gelijk krijgen bij de bestuursrechter. Of de meer concrete bevoegdheid van de rechter om bij kennelijk onredelijk handelen van een bestuursorgaan een bovenforfaitaire proceskostenvergoeding toe te kennen ook daadwerkelijk tot minder juridisering en onnodige procedures zal leiden, is koffiedik kijken. Het succes van deze bevoegdheid zal volgens ons vooral gelegen zijn in de combinatie met de andere aangekondigde maatregelen.

Related news

09.08.2022 NL law
Het initiatiefvoorstel Wet verantwoord en duurzaam internationaal ondernemen in internationale context

Articles - Internationaal maatschappelijk ondernemen, in het bijzonder door corporate sustainability due diligence, staat hoog op de (internationale) agenda. In het voetspoor van enkele andere landen in Europa is in Nederland een voorstel gedaan voor een wettelijk raamwerk dat niet op specifieke hoogrisicosectoren van toepassing is, maar op een veel grotere groep ondernemingen.

Read more

27.07.2022 NL law
Actualiteiten Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (IMVO) 

Short Reads - De aandacht voor (Internationaal) Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (“(I)MVO”) en Environmental, Social and Governance factoren (“ESG”) en verantwoording daarover blijft onverminderd groot. Wij zien op nationaal en Europees niveau tal van ontwikkelingen, zoals de publicatie van het voorstel voor een Europese Corporate Sustainability Due Diligence richtlijn. Wij stippen enkele Europese en nationale initiatieven aan. 

Read more

09.08.2022 NL law
Bouwen en stikstofdepositie anno 2022: een (on)mogelijke opgave?

Articles - De stikstofproblematiek houdt de gemoederen sinds de PAS-uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (“Afdeling”) al geruime tijd bezig. In onze eerdere artikelen in voorgaande jaren schetsten wij de stand van zaken op dat moment. Omdat de ontwikkelingen sindsdien niet zijn uitgebleven – integendeel – bestaat alle aanleiding voor een update.

Read more

04.08.2022 NL law
Meer maatwerk bij ontvankelijkheidsbeslissingen

Short Reads - Na een blog uit 2020 heb ik de afgelopen periode enkele uitspraken gesignaleerd die lijken te wijzen op een soepelere omgang van de bestuursrechter met termijnoverschrijdingen. Zo besteedde ik aandacht aan een uitspraak van de rechtbank Limburg, waarin persoonlijke (privé) omstandigheden een doorslaggevende rol speelden. Recent is er een tweetal verzetuitspraken van de Afdeling verschenen waarin persoonlijke omstandigheden ook beslissend waren. Waait er sinds de reflectierapporten inderdaad een nieuwe wind door de ontvankelijkheidsrechtspraak?

Read more

15.07.2022 NL law
Richtlijn (EU) 2022/362 noopt tot timmeren aan de weg voor de infrastructuurheffing in Nederland

Short Reads - Op 24 maart 2022 is Richtlijn (EU) 2022/362 in werking getreden. Richtlijn (EU) 2022/362 wijzigt verschillende richtlijnen, waaronder Richtlijn 1999/62/EG (hierna: de ‘Tolrichtlijn’). Uit overweging 11 en 13 uit de considerans bij Richtlijn (EU) 2022/362 volgt dat de richtlijn beoogt de inconsistenties in de infrastructuurheffing voor wegverkeer in de Europese Unie weg te nemen. 

Read more