Short Reads

Afdeling oordeelt: omwonenden kunnen op grond van het relativiteitsvereiste niet het gebrek aan financieel-economische uitvoerbaarheid met een beroep op het staatssteunrecht onderbouwen

Afdeling oordeelt: omwonenden kunnen op grond van het relativiteitsvereiste niet het gebrek aan financieel-economische uitvoerbaarheid met een beroep op het staatssteunrecht onderbouwen

Afdeling oordeelt: omwonenden kunnen op grond van het relativiteitsvereiste niet het gebrek aan financieel-economische uitvoerbaarheid met een beroep op het staatssteunrecht onderbouwen

03.01.2017 NL law

Een belanghebbende die zich vanwege het relativiteitsvereiste uit artikel 8:69a Awb niet kan beroepen op schending van het staatssteunrecht, kan zich daar evenmin op beroepen in het kader van de financieel-economisch uitvoerbaarheid van een bestemmingsplan. Dit volgt uit een opmerkelijke uitspraak van de Afdeling bestuursrecht van de Raad van State ("Afdeling") van 2 november 2016.

De casus

Om de parkeerproblematiek rondom de lokale Coöp supermarkt aan te pakken, stelt de gemeenteraad van Ameland het bestemmingsplan "De Hagen Hollum" vast. Het plan voorziet in uitbreiding van het parkeerterrein. De bedoeling is om de gronden waarop de uitbreiding is voorzien na herinrichting te verkopen aan de Coöp supermarkt. Volgens enkele omwonenden wordt de grond echter voor zo'n lage prijs aan Coöp verkocht dat sprake is van staatssteun, waarvan de Europese Commissie nog op de hoogte moet worden gebracht. Gevolg hiervan is dat de grondtransactie niet kan plaatsvinden voordat de Europese Commissie deze goedkeurt.

Staatssteun en bestemmingsplannen

Artikel 107, eerste lid van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie ("VWEU") in combinatie met artikel 108, derde lid mag staatssteun in beginsel pas verstrekt worden na aanmelding bij en goedkeuring door de Europese Commissie.

Het is vaste jurisprudentie dat de vraag of sprake is van (onrechtmatige) staatssteun in een bestemmingsplanprocedure slechts aan de orde kan komen in het kader van de vraag of de staatssteun mogelijk een beletsel vormt voor de financieel-economische uitvoerbaarheid van het bestemmingsplan als bedoeld in artikel 3.1.6, eerste lid, aanhef en onder f van het Besluit ruimtelijke ordening ("Bro"). De reden daarvan is dat in een dergelijke procedure uitsluitend de ruimtelijke effecten van het bestemmingsplan (kunnen) worden beoordeeld. De vraag of sprake is van staatssteun is daarvoor op zichzelf niet relevant.

Volgens vaste jurisprudentie van de Afdeling (zie o.a. ECLI:NL:RVS:2013:BZ2265) kunnen uitsluitend concurrenten van de gesteunde entiteit en justitiabelen die zijn onderworpen aan een heffing die integraal deel uitmaakt van de steunmaatregel zich voor de nationale rechter beroepen op het staatssteunrecht. Beroepen van andere groepen belanghebbenden stranden op het relativiteitsvereiste uit artikel 8:69a Awb. Op grond van dat artikel vernietigt de bestuursrechter een besluit niet op de grond dat het in strijd is met een bepaalde geschreven of ongeschreven rechtsnorm indien deze norm kennelijk niet strekt tot bescherming van de belangen van degene die zich op die regel beroept.

In beginsel mogen omwonenden (niet-concurrenten) wel een beroep doen op de financieel-economische uitvoerbaarheid van een bestemmingsplan. Dit aangezien zij een belang erbij hebben om niet geconfronteerd te worden met de nadelige ruimtelijke gevolgen van een niet uitvoerbaar plan (ABRvS 25 juni 2014, ECLI:NL:RVS:2014:2296; ABRvS 21 januari 2015, ECLI:NL:RVS:2015:96 en ABRvS 9 november 2016, ECLI:NL:RVS:2016:2975). De vraag of het relativiteitsvereiste ook moet worden tegengeworpen aan omwonenden die met een beroep op het staatssteunrecht de financieel-economische uitvoerbaarheid van een bestemmingsplan betwisten, was nog niet door de Afdeling beantwoord. Tot nu.

Uitspraak Afdeling

De Afdeling stelt eerst vast dat appellanten geen concurrenten zijn en ook niet aan een heffing zijn onderworpen die integrerend onderdeel uitmaakt van de steunmaatregel, maar dat zij uitsluitend beroep hebben ingesteld in hun hoedanigheid van omwonenden en/of grondeigenaren en zich in die hoedanigheid niet met succes op het staatssteunrecht kunnen beroepen.

Vervolgens overweegt de Afdeling dat het relativiteitsvereiste met zich brengt dat belanghebbenden die zich niet kunnen beroepen op artikel 108, derde lid, van het VWEU omdat die bepaling kennelijk niet strekt tot bescherming van hun belangen, evenmin schending van dat artikel ten grondslag kunnen leggen aan hun betoog dat het bestemmingsplan financieel-economisch niet uitvoerbaar is. Hiermee kon het staatssteunargument van appellanten ook niet via de band van de financieel-economische uitvoerbaarheid aan bod komen.

Observaties

Als een beroep op het staatssteunrecht stuit op het relativiteitsvereiste kan het evenmin via de band van de financieel-economische uitvoerbaarheid gepresenteerd worden. Dat is toch opmerkelijk. In eerdere jurisprudentie heeft de Afdeling juist expliciet overwogen dat het onderzoek naar de financieel-economische uitvoerbaarheid van een plan er mede toe strekt om omwonenden te beschermen tegen de ruimtelijke gevolgen van niet-uitvoerbare plannen.

Indien onrechtmatige staatssteun verstrekt wordt (aan bijvoorbeeld een projectontwikkelaar) kan dit grote gevolgen hebben voor de financieel-economische uitvoerbaarheid van het plan. Concurrenten van de staatssteunontvanger kunnen de nationale (civiele) rechter vragen om verlening van de steun te stoppen. Ook kan de Europese Commissie terugvordering van staatssteun met rente bevelen. In beide gevallen kan een situatie ontstaan dat een plan niet binnen een tijdsbestek tien jaar verwezenlijkt kan worden. Ook is het mogelijk dat de onderneming in kwestie door de terugvordering van de staatssteun failliet gaat waardoor een verwezenlijkt plan (bijvoorbeeld een parkeerterrein) niet meer nodig is.

De schending van het staatssteunrecht kan dus grote negatieve planologische gevolgen hebben. Als de Afdeling erkent dat omwonenden belang hebben bij het voorkomen van deze gevolgen, dan ligt het in de rede om hen toe te staan om het ontbreken van financieel-economische uitvoerbaarheid te onderbouwen met een beroep op het staatssteunrecht.

Team

Related news

08.08.2018 NL law
Het beginsel van gelijke kansen geldt ook bij de verdeling van schaarse subsidiemiddelen

Short Reads - Bij de verdeling van schaarse subsidiemiddelen door het bestuur moet op enigerlei wijze aan (potentiële) gegadigden ruimte moet worden geboden om naar de beschikbare middelen mee te dingen. Deze toepassing van het gelijkheidsbeginsel gaat zo ver dat onder omstandigheden het rechtszekerheidsbeginsel ervoor moet wijken. Dit blijkt uit een uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 11 juli 2018 (ECLI:NL:RVS:2018:2310).

Read more

27.07.2018 NL law
Conclusie AG programma aanpak stikstof: het PAS als instrument is veelbelovend, maar twijfel of het voldoet aan de Habitatrichtlijn. De ADC-toets als creatieve oplossing om het PAS in stand te kunnen houden?

Articles - Advocaat-Generaal ("AG") Kokott heeft op 25 juli 2018 een conclusie genomen over de vragen van de Afdeling bestuursrechtspraak over het programma aanpak stikstof. Een dergelijk programma kan op zichzelf voldoen aan de Habitatrichtlijn. Knelpunt ziet de AG in het vooruitlopen op de positieve effecten van te treffen reductiemaatregelen. Verder geeft de AG als handreiking mee gebruik te maken van de zogeheten ADC-toets.

Read more

08.08.2018 BE law
Modification du contenu de la notice d'évaluation et de l’étude d’incidences en Région wallonne

Articles - Un décret du 24 mai 2018 modifie sur plusieurs points le régime de l'évaluation des incidences des projets sur l'environnement en droit wallon. Ce décret allège, d’une part, le contenu de la notice d'évaluation des incidences sur l'environnement et renforce, d’autre part, le contenu de l'étude d'incidences. Il est applicable aux demandes de permis introduites depuis le 16 juin 2018.

Read more

27.07.2018 EU law
Energy Charter Treaty arbitration clause cannot be relied on in intra-EU investment disputes, says EC

Articles - Following the Achmea judgement of the CJEU, the European Commission issued a new document providing guidance on the protection of cross-border EU investments. In this communication, which is not binding from a legal perspective but reflects the EU Commission’s view on this topic, the EU Commission confirms, among others, that the Energy Charter Treaty (ECT) arbitration mechanism cannot be applied in a dispute between an EU investor and an EU Member State.

Read more

Our website uses cookies: third party analytics cookies to best adapt our website to your needs & cookies to enable social media functionalities. For more information on the use of cookies, please check our Privacy and Cookie Policy. Please note that you can change your cookie opt-ins at any time via your browser settings.

Privacy – en cookieverklaring