Short Reads

Hoge Raad: formele rechtskracht staat in de weg aan teruggave rijbewijs na onterecht opgelegd alcoholslot

Hoge Raad: formele rechtskracht staat in de weg aan teruggave rijbewijs na onterecht opgelegd alcoholslot

Hoge Raad: formele rechtskracht staat in de weg aan teruggave rijbewijs na onterecht opgelegd alcoholslot

22.02.2017 NL law

In een arrest van de Hoge Raad van 20 januari 2017 doen verweerders een dappere poging om de formele rechtskracht te doorbreken. Helaas voor hen zonder succes: nu het besluit tot oplegging van het alcoholslotprogramma en invordering van het rijbewijs onherroepelijk is, slaagt de vordering tot teruggave van het rijbewijs niet.

Achtergrond: alcoholslotprogramma in strijd met beginselen van ne bis in idem en evenredigheid

In maart 2015 sprak zowel de Hoge Raad als de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State ("Afdeling") een oordeel uit over het alcoholslotprogramma ("ASP"). De strafkamer van de Hoge Raad overwoog dat strafvervolging nadat iemand ook onherroepelijk de verplichting tot deelname aan het ASP is opgelegd, in strijd is met het ne bis in idem-beginsel, dat wil zeggen dat iemand niet twee maal kan worden vervolgd en bestraft voor het begaan van hetzelfde feit. Eén dag later verklaarde de Afdeling de wettelijke grondslag van het ASP onverbindend wegens strijd met het evenredigheidsbeginsel. Beide hoogste rechters benadrukten dat hun uitspraak geen gevolgen zou hebben voor reeds afgedane zaken. De grondslag voor het ASP is als gevolg van de uitspraken komen te vervallen.

Het onderhavige arrest: burgerlijke rechter niet bevoegd te oordelen over vordering tot teruggave rijbewijs

Als gevolg van rijden onder invloed zijn verweerders hun rijbewijs kwijtgeraakt, is aan hen de verplichting tot deelname aan het ASP opgelegd en zijn zij daarnaast ook nog strafrechtelijk vervolgd. Verweerders hebben geen bezwaar gemaakt tegen de desbetreffende besluiten en evenmin hebben zij een rechtsmiddel aangewend tegen de strafbeschikkingen. Dat leek gelet op bestendige jurisprudentie in die bewuste tijd immers niet zinvol.

In het civiele kort geding dat de opmaat vormt voor het onderhavige Hoge Raad arrest vorderen verweerders – kort gezegd – hun rijbewijs terug, zonder oplegging van het ASP. Aan deze vordering hebben zij ten grondslag gelegd dat de formele rechtskracht moet worden doorbroken, gelet op de uitspraken van de Hoge Raad en de Afdeling in maart 2015 en de huidige situatie van verweerders die "schrijnend is en dermate klemmend dat het laten voortduren van het ASP voor hen evident onevenredig en onrechtmatig is".

De Hoge Raad volgt – anders dan het gerechtshof – het betoog niet en overweegt daartoe als volgt. De beslissingen van het CBR om het ASP op te leggen en het rijbewijs ongeldig te verklaren leveren een besluit op als bedoeld in de Algemene wet bestuursrecht ("Awb"). Dit betekent dat niet de burgerlijke rechter, maar de bestuursrechter bevoegd is haar oordeel te geven over de (on)rechtmatigheid van de beslissing van het CBR. De belanghebbende die tegen een besluit opkomt bij de burgerlijke rechter wordt – tenzij de rechtsbescherming bij de bestuursrechter tekortschiet – niet-ontvankelijk verklaard.

In feite vorderen verweerders van het CBR om terug te komen van de eerdere beslissingen. Dit levert een besluit op in de zin van de Awb, waarover de bestuursrechter bevoegd is te beslissen. Nu verweerders niet hebben aangetoond dat de rechtsbescherming bij de bestuursrechter tekort zou hebben geschoten, zijn zij niet-ontvankelijk in hun vordering.

Observaties: tijd om inzet formele rechtskracht te herzien?

Formele rechtskracht houdt in dat de burgerlijke rechter uitgaat van de rechtmatigheid van een besluit, indien dit besluit niet is aangevochten bij de bestuursrechter, óók wanneer vaststaat dat indien tijdig beroep zou zijn ingesteld, het besluit zou zijn vernietigd. De wortels van deze gedachte zijn gelegen in de bevoegdheidsverdeling tussen de burgerlijke- en de bestuursrechter en de daarmee gepaard gaande rechtszekerheid voor betrokkenen.

In onderhavig arrest krijgen verweerders de formele rechtskracht van de besluiten van het CBR tegengeworpen: zij hebben geen bezwaar gemaakt, waardoor de burgerlijke rechter de besluiten voor rechtmatig houdt. En dat terwijl de besluiten onmiskenbaar onrechtmatig zijn; namelijk in strijd met het ne bis in idem-beginsel en het evenredigheidsbeginsel.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat de uitkomst van het arrest de discussie over "onze" strikt formele opvattingen over de formele rechtskracht opnieuw doet oplaaien. Zo schrijft Drion (NJB 2017/308, afl. 6) dat dergelijke beslissingen "ertoe leiden dat mensen gedwongen worden om in twijfelgevallen maar bestuursrechtelijk met hagel te gaan schieten, om te vermijden dat rechten definitief verloren gaan. De rechtsbeschermingsgedachte die aan de oorsprong van de bestuursrechtelijke rechtsgang staat, is zo doende voor dit soort gevallen in haar tegendeel te komen verkeren."

Drion doet een voorstel waarin ondergetekenden zich geheel kunnen vinden. Wat hem betreft moet óf de burgerlijke rechter zijn rol als restrechter teruhgnemen in de situatie dat het aanwenden van bestuursrechtelijke rechtsmiddelen in de omstandigheden van het geval redelijkerwijs niet kon worden gevergd, óf de wetgever moet met een oplossing komen.

Nog beter zou natuurlijk zijn wanneer het CBR bereid zou zijn de besluiten op verzoek te herzien, ondanks het feit dat het daartoe strikt genomen niet verplicht is (zie daarover de bijdrage 'Alcoholslot exit', NJB 2015/543). Hoe dan ook, de gekozen oplossing zal even dapper zijn als de poging van verweerders in deze zaak.

Team

Related news

08.08.2018 NL law
Het beginsel van gelijke kansen geldt ook bij de verdeling van schaarse subsidiemiddelen

Short Reads - Bij de verdeling van schaarse subsidiemiddelen door het bestuur moet op enigerlei wijze aan (potentiële) gegadigden ruimte moet worden geboden om naar de beschikbare middelen mee te dingen. Deze toepassing van het gelijkheidsbeginsel gaat zo ver dat onder omstandigheden het rechtszekerheidsbeginsel ervoor moet wijken. Dit blijkt uit een uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 11 juli 2018 (ECLI:NL:RVS:2018:2310).

Read more

27.07.2018 NL law
Conclusie AG programma aanpak stikstof: het PAS als instrument is veelbelovend, maar twijfel of het voldoet aan de Habitatrichtlijn. De ADC-toets als creatieve oplossing om het PAS in stand te kunnen houden?

Articles - Advocaat-Generaal ("AG") Kokott heeft op 25 juli 2018 een conclusie genomen over de vragen van de Afdeling bestuursrechtspraak over het programma aanpak stikstof. Een dergelijk programma kan op zichzelf voldoen aan de Habitatrichtlijn. Knelpunt ziet de AG in het vooruitlopen op de positieve effecten van te treffen reductiemaatregelen. Verder geeft de AG als handreiking mee gebruik te maken van de zogeheten ADC-toets.

Read more

08.08.2018 BE law
Modification du contenu de la notice d'évaluation et de l’étude d’incidences en Région wallonne

Articles - Un décret du 24 mai 2018 modifie sur plusieurs points le régime de l'évaluation des incidences des projets sur l'environnement en droit wallon. Ce décret allège, d’une part, le contenu de la notice d'évaluation des incidences sur l'environnement et renforce, d’autre part, le contenu de l'étude d'incidences. Il est applicable aux demandes de permis introduites depuis le 16 juin 2018.

Read more

27.07.2018 EU law
Energy Charter Treaty arbitration clause cannot be relied on in intra-EU investment disputes, says EC

Articles - Following the Achmea judgement of the CJEU, the European Commission issued a new document providing guidance on the protection of cross-border EU investments. In this communication, which is not binding from a legal perspective but reflects the EU Commission’s view on this topic, the EU Commission confirms, among others, that the Energy Charter Treaty (ECT) arbitration mechanism cannot be applied in a dispute between an EU investor and an EU Member State.

Read more

Our website uses cookies: third party analytics cookies to best adapt our website to your needs & cookies to enable social media functionalities. For more information on the use of cookies, please check our Privacy and Cookie Policy. Please note that you can change your cookie opt-ins at any time via your browser settings.

Privacy – en cookieverklaring