Short Reads

Hoge Raad: formele rechtskracht staat in de weg aan teruggave rijbewijs na onterecht opgelegd alcoholslot

Hoge Raad: formele rechtskracht staat in de weg aan teruggave rijbewijs na onterecht opgelegd alcoholslot

Hoge Raad: formele rechtskracht staat in de weg aan teruggave rijbewijs na onterecht opgelegd alcoholslot

22.02.2017 NL law

In een arrest van de Hoge Raad van 20 januari 2017 doen verweerders een dappere poging om de formele rechtskracht te doorbreken. Helaas voor hen zonder succes: nu het besluit tot oplegging van het alcoholslotprogramma en invordering van het rijbewijs onherroepelijk is, slaagt de vordering tot teruggave van het rijbewijs niet.

Achtergrond: alcoholslotprogramma in strijd met beginselen van ne bis in idem en evenredigheid

In maart 2015 sprak zowel de Hoge Raad als de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State ("Afdeling") een oordeel uit over het alcoholslotprogramma ("ASP"). De strafkamer van de Hoge Raad overwoog dat strafvervolging nadat iemand ook onherroepelijk de verplichting tot deelname aan het ASP is opgelegd, in strijd is met het ne bis in idem-beginsel, dat wil zeggen dat iemand niet twee maal kan worden vervolgd en bestraft voor het begaan van hetzelfde feit. Eén dag later verklaarde de Afdeling de wettelijke grondslag van het ASP onverbindend wegens strijd met het evenredigheidsbeginsel. Beide hoogste rechters benadrukten dat hun uitspraak geen gevolgen zou hebben voor reeds afgedane zaken. De grondslag voor het ASP is als gevolg van de uitspraken komen te vervallen.

Het onderhavige arrest: burgerlijke rechter niet bevoegd te oordelen over vordering tot teruggave rijbewijs

Als gevolg van rijden onder invloed zijn verweerders hun rijbewijs kwijtgeraakt, is aan hen de verplichting tot deelname aan het ASP opgelegd en zijn zij daarnaast ook nog strafrechtelijk vervolgd. Verweerders hebben geen bezwaar gemaakt tegen de desbetreffende besluiten en evenmin hebben zij een rechtsmiddel aangewend tegen de strafbeschikkingen. Dat leek gelet op bestendige jurisprudentie in die bewuste tijd immers niet zinvol.

In het civiele kort geding dat de opmaat vormt voor het onderhavige Hoge Raad arrest vorderen verweerders – kort gezegd – hun rijbewijs terug, zonder oplegging van het ASP. Aan deze vordering hebben zij ten grondslag gelegd dat de formele rechtskracht moet worden doorbroken, gelet op de uitspraken van de Hoge Raad en de Afdeling in maart 2015 en de huidige situatie van verweerders die "schrijnend is en dermate klemmend dat het laten voortduren van het ASP voor hen evident onevenredig en onrechtmatig is".

De Hoge Raad volgt – anders dan het gerechtshof – het betoog niet en overweegt daartoe als volgt. De beslissingen van het CBR om het ASP op te leggen en het rijbewijs ongeldig te verklaren leveren een besluit op als bedoeld in de Algemene wet bestuursrecht ("Awb"). Dit betekent dat niet de burgerlijke rechter, maar de bestuursrechter bevoegd is haar oordeel te geven over de (on)rechtmatigheid van de beslissing van het CBR. De belanghebbende die tegen een besluit opkomt bij de burgerlijke rechter wordt – tenzij de rechtsbescherming bij de bestuursrechter tekortschiet – niet-ontvankelijk verklaard.

In feite vorderen verweerders van het CBR om terug te komen van de eerdere beslissingen. Dit levert een besluit op in de zin van de Awb, waarover de bestuursrechter bevoegd is te beslissen. Nu verweerders niet hebben aangetoond dat de rechtsbescherming bij de bestuursrechter tekort zou hebben geschoten, zijn zij niet-ontvankelijk in hun vordering.

Observaties: tijd om inzet formele rechtskracht te herzien?

Formele rechtskracht houdt in dat de burgerlijke rechter uitgaat van de rechtmatigheid van een besluit, indien dit besluit niet is aangevochten bij de bestuursrechter, óók wanneer vaststaat dat indien tijdig beroep zou zijn ingesteld, het besluit zou zijn vernietigd. De wortels van deze gedachte zijn gelegen in de bevoegdheidsverdeling tussen de burgerlijke- en de bestuursrechter en de daarmee gepaard gaande rechtszekerheid voor betrokkenen.

In onderhavig arrest krijgen verweerders de formele rechtskracht van de besluiten van het CBR tegengeworpen: zij hebben geen bezwaar gemaakt, waardoor de burgerlijke rechter de besluiten voor rechtmatig houdt. En dat terwijl de besluiten onmiskenbaar onrechtmatig zijn; namelijk in strijd met het ne bis in idem-beginsel en het evenredigheidsbeginsel.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat de uitkomst van het arrest de discussie over "onze" strikt formele opvattingen over de formele rechtskracht opnieuw doet oplaaien. Zo schrijft Drion (NJB 2017/308, afl. 6) dat dergelijke beslissingen "ertoe leiden dat mensen gedwongen worden om in twijfelgevallen maar bestuursrechtelijk met hagel te gaan schieten, om te vermijden dat rechten definitief verloren gaan. De rechtsbeschermingsgedachte die aan de oorsprong van de bestuursrechtelijke rechtsgang staat, is zo doende voor dit soort gevallen in haar tegendeel te komen verkeren."

Drion doet een voorstel waarin ondergetekenden zich geheel kunnen vinden. Wat hem betreft moet óf de burgerlijke rechter zijn rol als restrechter teruhgnemen in de situatie dat het aanwenden van bestuursrechtelijke rechtsmiddelen in de omstandigheden van het geval redelijkerwijs niet kon worden gevergd, óf de wetgever moet met een oplossing komen.

Nog beter zou natuurlijk zijn wanneer het CBR bereid zou zijn de besluiten op verzoek te herzien, ondanks het feit dat het daartoe strikt genomen niet verplicht is (zie daarover de bijdrage 'Alcoholslot exit', NJB 2015/543). Hoe dan ook, de gekozen oplossing zal even dapper zijn als de poging van verweerders in deze zaak.

Team

Related news

10.04.2019 NL law
Casus Lotto c.s.: Aanpassing naam vergunninghouder bij nieuwe rechtsvorm? Let op de eisen van het Unierecht!

Short Reads - De Kansspelautoriteit kan de tenaamstelling van vergunningen voor onder andere Lotto en de Staatsloterij niet zomaar wijzigen als de rechtsvorm van de vergunninghouders verandert. Dit gezien het door het Unierecht gewaarborgde vrije verkeer van diensten en het daaruit voortvloeiende transparantiebeginsel. Dat blijkt uit een viertal uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State ("ABRvS") van 13 maart 2019. Wat betekenen deze uitspraken voor de praktijk?

Read more

10.04.2019 NL law
Gevolgen van de Wnra: schorsing voortaan met behoud van loon en de wettelijke verhoging van loonvorderingen

Short Reads - Vanaf het moment dat ambtenaren werkzaam zijn op basis van een arbeidsovereenkomst, worden ook de civielrechtelijke bepalingen ten aanzien van deze overeenkomst van toepassing. Het gevolg is dat de overheidswerkgever en zijn werknemers te maken krijgen met fenomenen die zich in het ambtenarenrecht niet voordoen. Dit geldt bijvoorbeeld voor de mogelijkheid van schorsing zonder behoud van loon, de termijn waarbinnen aanspraak kan worden gemaakt op (ten onrechte niet betaald) loon en de wettelijke verhoging van loonvorderingen.

Read more

12.04.2019 NL law
Hoogste Europese rechter bevestigt dat overheden onrechtmatige staatssteun proactief moeten terugvorderen

Short Reads - De maand maart 2019 zal vermoedelijk de juridisch handboeken ingaan als een historische maand voor het mededingings- en staatssteunrecht. Niet alleen deed het Hof van Justitie een baanbrekende uitspraak op het gebied van het verhaal van kartelschade. Het heeft in de uitspraak Eesti Pagar (C-349/17) van 5 maart 2019 belangrijke vragen opgehelderd over de handhaving van het staatssteunrecht op nationaal niveau.

Read more

10.04.2019 BE law
Acrylamide: zijn frieten ook juridisch schadelijk voor de gezondheid?

Articles - De risico’s door de aanwezigheid van acrylamide in levensmiddelen noopten de EU tot het nemen van risicobeperkende maatregelen. Exploitanten van levensmiddelenbedrijven van bepaalde levensmiddelen (o.a. frieten, chips, koekjes, …) kregen de verplichting om tal van maatregelen te nemen.  De juridische kwalificatie van acrylamide en het regime van deze maatregelen worden in deze blog toegelicht.

Read more

Our website uses functional cookies for the functioning of the website and analytic cookies that enable us to generate aggregated visitor data. We also use other cookies, such as third party tracking cookies - please indicate whether you agree to the use of these other cookies:

Privacy – en cookieverklaring