Short Reads

FAQ: Wanneer moet je betalen voor het gebruik van de openbare ruimte?

FAQ: Wanneer moet je betalen voor het gebruik van de openbare ruimte?

FAQ: Wanneer moet je betalen voor het gebruik van de openbare ruimte?

17.08.2017 NL law

De openbare ruimte in Nederland wordt goed gebruikt. Meestal is het gebruik van de openbare ruimte (of publieke ruimte) gratis. Soms moet een gebruiksvergoeding betaald worden om van de openbare ruimte gebruik te mogen maken, bijvoorbeeld voor het parkeren of het exploiteren van een kiosk. Dit roept de vraag op wanneer de overheid als eigenaar van de openbare ruimte een gebruiksvergoeding mag vragen voor het gebruik van die openbare ruimte. In dit blogbericht, onderdeel van de FAQ-serie op Stibbeblog, wordt een antwoord gegeven op deze vraag.

Onderscheid normaal gebruik en bijzonder gebruik van de openbare ruimte

Voor het vragen van een vergoeding voor het gebruik van de openbare ruimte moet onderscheid gemaakt worden in het normaal gebruik en het bijzonder gebruik van de openbare ruimte.

Normaal gebruik

Normaal gebruik van de openbare ruimte is wat de meeste mensen dagelijks doen: lopen op de stoep, fietsen op het fietspad, met een auto rijden op de weg, varen in een boot, spelen in een speeltuin, ontspannen in het park. Hier is de openbare ruimte voor bedoeld en voor ingericht.

Bijzonder gebruik

Bijzonder gebruik van de openbare ruimte is wat afwijkt van het normale gebruik. Hierbij speelt met name de gebruiksduur een rol. Met een auto op de weg rijden is normaal gebruik, maar een auto parkeren langs de kant van de weg is bijzonder gebruik. Een boot die door het water vaart is normaal gebruik, maar een boot die aangemeerd ligt bij een steiger is bijzonder gebruik. Zo is ook bij de bloemenkraam op de stoep sprake van een bijzonder gebruik van de openbare ruimte. Door het bijzonder gebruik van de openbare ruimte wordt dit gedeelte eigenlijk onttrokken aan de openbare ruimte voor het normaal gebruik.

Gebruiksvergoeding via publiekrechtelijke of privaatrechtelijke weg voor gebruik van de openbare ruimte

De overheid heeft twee manieren om een vergoeding te vragen voor het gebruik van de openbare ruimte waar zij eigenaar van is: via de publiekrechtelijke weg en via de privaatrechtelijke weg.

Publiekrechtelijke weg

De publiekrechtelijke weg is als de overheid de gebruiksvergoeding regelt via haar publiekrechtelijke bevoegdheden. De overheid kan belasting heffen en zo een vergoeding ontvangen voor het gebruik van de openbare ruimte. Een voorbeeld hiervan is de parkeerheffing die verschuldigd kan zijn om je auto langs de kant van de weg te parkeren. Of de marktkoopman die een heffing verschuldigd is om zijn marktkraam te mogen plaatsen in de openbare ruimte (precariobelasting). Ook het vragen van tol voor het gebruik van een specifieke weg of tunnel valt hieronder.

Privaatrechtelijke weg

De privaatrechtelijke weg is als de overheid de gebruiksvergoeding regelt via haar privaatrechtelijke bevoegdheden. Net als elke burger en rechtspersoon kan de overheid overeenkomsten afsluiten met betrekking tot haar eigendommen. De overheid kan met de exploitant van een bloemenkraam een overeenkomst afsluiten en afspreken dat de exploitant een bepaalde gebruiksvergoeding betaalt als tegenprestatie voor het mogen plaatsen van die bloemenkraam op de stoep. Het staat de overheid overigens niet altijd vrij om overeenkomsten af te sluiten. Deze bevoegdheid kan publiekrechtelijk ingeperkt zijn.

Wanneer kan op welke grondslag een gebruiksvergoeding voor gebruik van de openbare ruimte gevraagd worden?

De overheid kan via de publiekrechtelijk weg een gebruiksvergoeding vragen voor zowel het normaal gebruik als het bijzonder gebruik van de openbare ruimte.

De overheid kan haar privaatrechtelijke bevoegdheden alleen inzetten om het bijzonder gebruik van de openbare ruimte te regelen (voor zover zij deze bevoegdheid heeft). Normaal gebruik van de openbare ruimte kan niet via de privaatrechtelijke weg geregeld worden.

Overzicht gebruiksvergoeding voor normaal gebruik en bijzonder gebruik van de openbare ruimte

De hoogte van de privaatrechtelijke gebruiksvergoeding voor bijzonder gebruik van de openbare ruimte bij de samenloop met een vergunning

Voor bepaald gebruik van de openbare ruimte is een vergunning nodig. Zo heeft de exploitant van een marktkraam een standplaatsvergunning nodig om zijn kraam te mogen exploiteren. En een bedrijf heeft een vergunning nodig voor het aanleggen van een steiger in de rivier grenzend aan haar perceel zodat schepen vracht kunnen afleveren. Naast de vergunning – een publiekrechtelijk instrument – kan een gebruiksvergoeding gevraagd worden door de overheid voor het bijzondere gebruik van die openbare ruimte. Als de overheid die gebruiksvergoeding privaatrechtelijk wil regelen, heeft zij door haar publiekrechtelijke achtergrond niet dezelfde ruime contractsvrijheid als een private partij.

Zo staat het de overheid niet geheel vrij om de hoogte van de gebruiksvergoeding vast te stellen. Over de hoogte van de vergoeding moet allereerst oversteenstemming bestaan tussen partijen. Daarnaast moet de vergoeding in een redelijke verhouding staan tot het toegestane gebruik. Een marktconforme vergoeding (los van de vraag wat marktconform is en hoe dit wordt bepaald) wordt in beginsel acceptabel geacht. De overheid mag de gebruiksvergoeding niet onevenredig verhogen of een dusdanig hoge gebruiksvergoeding vragen dat de facto geen gebruik meer kan worden gemaakt van de vergunning waar de overeenkomst aan gerelateerd is. Dit levert namelijk misbruik van bevoegdheid door de overheid op. Ook mag de overheid niet de vergunning weigeren omdat zij een hogere gebruiksvergoeding wenst.

Conclusie

Wat in een specifiek geval al dan niet mogelijk is voor het vragen van een vergoeding voor het gebruik van de openbare ruimte, hangt af van de omstandigheden van het geval. Is er sprake van normaal of van bijzonder gebruik van de openbare ruimte? Vraagt de overheid een vergoeding voor dit gebruik, en zo ja, via de publiekrechtelijke of de privaatrechtelijke weg? Blijft de overheid daarbij binnen de grenzen van haar bevoegdheden? Juist omdat deze grenzen kunnen variëren van geval tot geval, is oplettendheid geboden.

Dit is een blog in de “FAQ”-serie. Een overzicht van alle blogs in deze serie kunt u hier vinden. Het bericht ‘FAQ: Wanneer moet je betalen voor het gebruik van de openbare ruimte?‘ is een bericht van Stibbeblog.nl.

Jan Reinier van Angeren Alle posts van Jan Reinier van Angeren   Christine Strating Alle posts van Christine Strating  

Team

Related news

08.08.2018 NL law
Het beginsel van gelijke kansen geldt ook bij de verdeling van schaarse subsidiemiddelen

Short Reads - Bij de verdeling van schaarse subsidiemiddelen door het bestuur moet op enigerlei wijze aan (potentiële) gegadigden ruimte moet worden geboden om naar de beschikbare middelen mee te dingen. Deze toepassing van het gelijkheidsbeginsel gaat zo ver dat onder omstandigheden het rechtszekerheidsbeginsel ervoor moet wijken. Dit blijkt uit een uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 11 juli 2018 (ECLI:NL:RVS:2018:2310).

Read more

27.07.2018 NL law
Conclusie AG programma aanpak stikstof: het PAS als instrument is veelbelovend, maar twijfel of het voldoet aan de Habitatrichtlijn. De ADC-toets als creatieve oplossing om het PAS in stand te kunnen houden?

Articles - Advocaat-Generaal ("AG") Kokott heeft op 25 juli 2018 een conclusie genomen over de vragen van de Afdeling bestuursrechtspraak over het programma aanpak stikstof. Een dergelijk programma kan op zichzelf voldoen aan de Habitatrichtlijn. Knelpunt ziet de AG in het vooruitlopen op de positieve effecten van te treffen reductiemaatregelen. Verder geeft de AG als handreiking mee gebruik te maken van de zogeheten ADC-toets.

Read more

08.08.2018 BE law
Modification du contenu de la notice d'évaluation et de l’étude d’incidences en Région wallonne

Articles - Un décret du 24 mai 2018 modifie sur plusieurs points le régime de l'évaluation des incidences des projets sur l'environnement en droit wallon. Ce décret allège, d’une part, le contenu de la notice d'évaluation des incidences sur l'environnement et renforce, d’autre part, le contenu de l'étude d'incidences. Il est applicable aux demandes de permis introduites depuis le 16 juin 2018.

Read more

27.07.2018 EU law
Energy Charter Treaty arbitration clause cannot be relied on in intra-EU investment disputes, says EC

Articles - Following the Achmea judgement of the CJEU, the European Commission issued a new document providing guidance on the protection of cross-border EU investments. In this communication, which is not binding from a legal perspective but reflects the EU Commission’s view on this topic, the EU Commission confirms, among others, that the Energy Charter Treaty (ECT) arbitration mechanism cannot be applied in a dispute between an EU investor and an EU Member State.

Read more

Our website uses cookies: third party analytics cookies to best adapt our website to your needs & cookies to enable social media functionalities. For more information on the use of cookies, please check our Privacy and Cookie Policy. Please note that you can change your cookie opt-ins at any time via your browser settings.

Privacy – en cookieverklaring