Short Reads

FAQ: Wanneer is een rechtspersoon belanghebbende bij een besluit op grond van artikel 1:2 lid 3 Awb?

FAQ: Wanneer is een rechtspersoon belanghebbende bij een besluit op gr

FAQ: Wanneer is een rechtspersoon belanghebbende bij een besluit op grond van artikel 1:2 lid 3 Awb?

10.08.2017 NL law

Het bestuursprocesrecht van de Algemene wet bestuursrecht beperkt de kring van personen die tegen een besluit kunnen opkomen in bezwaar en beroep. Alleen belanghebbenden kunnen tegen een bestuursrechtelijk appellabel besluit opkomen. Wie belanghebbende is, bepaalt artikel 1:2 van de Awb. Dit blogbericht richt zich tot de vraag wanneer een rechtspersoon op grond van lid 3 belanghebbende is bij een besluit.

Introductie: artikel 1:2 lid 3 Algemene wet bestuursrecht

Artikel 1:2 lid 1 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) bepaalt dat een belanghebbende is "degene wiens belang rechtstreeks bij een besluit is betrokken." Dit rechtstreekse belang wordt voor rechtspersonen die op grond van hun statuten als belanghebbende bij een besluit (willen) zijn (de 'statutair belanghebbende'), op grond van artikel 1:2 lid 3 Awb als volgt uitgelegd: "Ten aanzien van rechtspersonen worden als hun belangen mede beschouwd de algemene en collectieve belangen die zij krachtens hun doelstellingen en blijkens hun feitelijke werkzaamheden in het bijzonder behartigen." Dit blogbericht richt zich niet tot de situatie waarin een rechtspersoon belanghebbende is op grond van artikel 1:2 lid 1 Awb, bijvoorbeeld wanneer de rechtspersoon het besluit in kwestie heeft aangevraagd.

In de bestuursrechtelijke jurisprudentie zijn uit artikel 1:2 lid 3 Awb criteria afgeleid die in relatie staan tot (i) de statutaire doelstelling en (ii) de feitelijke werkzaamheden van de rechtspersoon. Deze cumulatieve criteria worden hierna toegelicht.

Statutaire doelstelling

De statutaire doelstelling van een rechtspersoon moet volgens de criteria uit de jurisprudentie 'voldoende onderscheidend' zijn om op grond daarvan te kunnen oordelen dat het belang van die rechtspersoon rechtstreeks is betrokken bij het door hem aangevochten besluit.

De doelstelling van Stichting Openbare Ruimte in de uitspraak d.d. 1 oktober 2008, ECLI:NL:RVS:2008:BF3911 was volgens de Afdeling "zo veelomvattend dat het onvoldoende onderscheidend is om op grond daarvan te kunnen oordelen dat het belang van de Stichting rechtstreeks is betrokken bij het bestreden besluit (…)." De doelomschrijving van de Stichting hield ten tijde van de uitspraak in dat zij streeft "naar een kwalitatief duurzame leefomgeving voor alle levende wezens (…)."

Tot een ander oordeel kwam de Afdeling in bijvoorbeeld de uitspraak van 20 april 2016, ECLI:NL:RVS:2016:1075. Daarin wordt het statutaire belang van de Belangenvereniging Hooglanderveen voldoende onderscheidend geacht. Hoewel ook deze Stichting een ruime doelomschrijving kent, namelijk de behartiging en "het ontwikkelen en stimuleren van en deelnemen aan activiteiten die betrekking hebben op de ruimtelijke ordening, de leefbaarheid, het woonklimaat en het welzijn" is deze kwalitatieve omschrijving anders dan bij Stichting Openbare Ruimte geografisch begrensd tot het in de statuten beschreven gebied "in en rond Hooglanderveen".

Er kan discussie ontstaan over de strekking van de statutaire doelomschrijving en of die in die zin voldoende onderscheidend is met het oog op het bestreden besluit. Een dergelijke discussie deed zich voor in de uitspraak d.d. 22 juni 2017 van het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) (ECLI:NL:CBB:2017:203). Het ging in die uitspraak om de betekenis van de term 'emancipatie' in de doelomschrijving van het Proefprocessenfonds Clara Wichmann. Het CBb gaat de taalkundige betekenis van het woord 'emancipatie' na, plaatst het begrip in de betekenis van de overige onderdelen van de statutaire doelomschrijving en overweegt ten derde dat ook "de feitelijke werkzaamheden die appellante pleegt te verrichten mede kleuring geven aan de uitleg van de in haar statuten opgenomen term 'emancipatie'."

Feitelijke werkzaamheden

Naast het criterium dat de statutaire doelomschrijving voldoende onderscheidend dient te zijn, moet ten tweede uit de feitelijke werkzaamheden van de rechtspersoon blijken dat hij rechtstreeks bij het besluit is betrokken. Voor de toepassing van het criterium 'feitelijke werkzaamheden' is van belang dat een rechtspersoon op grond van zijn statuten een 'algemeen belang' en/of een 'collectief belang' kan nastreven. Het criterium van de 'feitelijke werkzaamheden' wordt onderscheidenlijk deze belangen verschillend toegepast.

Voor wat betreft de feitelijke werkzaamheden van een rechtspersoon met een statutair algemeen belang is relevant dat "het louter in rechte opkomen tegen besluiten als regel niet kan worden aangemerkt als feitelijke werkzaamheden in de zin van artikel 1:2, derde lid, van de Awb." (r.o. 2.3 – 1 oktober 2008). De bestuursrechter gaat op basis van aangeleverde documentatie en informatie op de website na of de rechtspersoon in kwestie de juiste feitelijke werkzaamheden verricht. Deze werkzaamheden moeten wel enige omvang hebben en zijn gerelateerd aan het doel dat de rechtspersoon nastreeft (vgl. ABRvS 29 juni 2016, ECLI:NL:RVS:2016:1813 waarin niet aan deze vereisten werd voldaan).

Uit een uitspraak d.d. 19 december 2014, ECLI:NL:RVS:2014:4736 blijkt dat de rechtspersoon die in eerdere uitspraken al was aangemerkt als belanghebbende, die status kan verliezen wanneer er geruime tijd geen feitelijke werkzaamheden als bedoeld in artikel 1:2 lid 3 Awb zijn verricht. Die tijd is ruimer dan een jaar, zo blijkt ook uit die uitspraak (r.o. 8.1).

De eis van feitelijke werkzaamheden is minder aan de orde bij rechtspersoon die uit oogpunt van collectieve belangen procederen en niet zozeer een statutair bepaald algemeen belang. Deze situatie doet zich bijvoorbeeld voor bij bewonersorganisaties. De feitelijke werkzaamheden kunnen in dat geval besloten worden geacht in het feit dat sprake is van een bundeling van belangen waarmee effectieve rechtsbescherming wordt bevorderd. Een voorbeelduitspraak biedt ABRvS 15 juni 2016, ECLI:NL:RVS:2016:1626.

Conclusie

Wanneer een rechtspersoon als belanghebbende op grond van artikel 1:2 lid 3 Awb wil worden aangemerkt, is het van belang dat zijn statutaire doelomschrijving voldoende onderscheidend is geformuleerd en dat de rechtspersoon in relatie tot die statutaire doelomschrijving feitelijke werkzaamheden verricht die verder reiken dan louter procederen.

Dit is een blog in de “FAQ”-serie. Een overzicht van alle blogs in deze serie kunt u hier vinden.

Related news

26.02.2020 NL law
De Wet maatschappelijke ondersteuning als proeftuin voor integrale geschilbeslechting in het bestuursrecht

Short Reads - De eerste vraag die bestuursrechtjuristen vaak stellen bij het behandelen van een nieuwe zaak is of de bestuursrechter dan wel de civiele rechter daarnaar moet kijken. Die vraagt leidt in een niet onaanzienlijk aantal gevallen tot lange deliberaties met soms ook nog eens als conclusie dat het antwoord niet duidelijk is. Daarnaast blijkt in sommige zaken dat een geschil deels bij de bestuursrechter en deels bij de civiele rechter thuishoort.

Read more

12.02.2020 NL law
Van inspraakverordening naar participatieverordening op decentraal niveau

Short Reads - De regering stelt voor om de reikwijdte van de decentrale inspraakverordeningen te vergroten naar de uitvoering en evaluatie van decentraal beleid. Dat staat in een conceptwetsvoorstel dat op 9 december 2019 ter internetconsultatie is voorgelegd. Het conceptwetsvoorstel beoogt een wijziging van onder meer de Gemeentewet, de Provinciewet en de Waterschapswet.

Read more

12.02.2020 NL law
Het oproepen en horen van getuigen in het bestuursrecht: hoe zit het ook al weer?

Short Reads - Het oproepen van getuigen en het horen daarvan ter zitting door de bestuursrechter heeft de Hoge Raad in zijn arrest van 15 november 2019 overzichtelijk in kaart gebracht. Dat arrest, dat door de belastingkamer in een bestuurlijke boetezaak is gewezen, is ook voor andere terreinen van het bestuursrecht van belang. Mede ook omdat het horen van getuigen buiten het fiscale bestuursrecht nog in de kinderschoenen staat. In dit bericht bespreken we daarom de mogelijkheden die er bestaan om getuigen te (laten) oproepen en hoe de bestuursrechter daarmee moet omgaan.

Read more

07.02.2020 BE law
Het finale Belgische ‘nationaal energie- en klimaatplan’ en de Belgische langetermijnstrategie: het geduld van de Commissie op de proef gesteld?

Articles - Op 31 december 2019 diende België, nog net op tijd, zijn definitieve nationaal energie- en klimaatplan (NEKP) in bij de Commissie. Het staat nu al vast dat het Belgische NEKP niet op applaus zal worden onthaald door de Commissie. Verder laat ook de Belgische langetermijnstrategie op zich wachten. Wat zijn de gevolgen?

Read more

12.02.2020 NL law
Omgevingsrecht en mobiliteit: hoe werkt het afwijken van parkeernormen in bestemmingsplannen?

Short Reads - Op grond van artikel 3.1.2, tweede lid, Bro kan een bestemmingsplan ten behoeve van een goede ruimtelijke ordening regels bevatten waarvan de uitleg bij de uitoefening van een daarbij aangegeven bevoegdheid afhankelijk wordt gesteld van beleidsregels. Van deze mogelijkheid maken gemeenteraden in hun bestemmingsplannen vaak gebruik als het gaat om parkeernormen

Read more

06.02.2020 BE law
“Eindelijk” een modernisering van het goederenrecht: de praktische impact op de juridische structurering van vastgoedprojecten

Articles - De juridische structurering van vastgoedprojecten verloopt vandaag nog steeds langs de krijtlijnen zoals in 1804 uiteengezet door de Napoleontische wetgever in het Burgerlijk Wetboek, aangevuld met bijzondere wetten (waarvan best gekend de wetten van 10 januari 1824 over het recht van opstal en het recht van erfpacht, resp. “Opstalwet” en “Erfpachtwet”). Thans – bijna 200 jaar later –  is een nieuw Burgerlijk Wetboek in opmaak.

Read more

This website uses cookies. Some of these cookies are essential for the technical functioning of our website and you cannot disable these cookies if you want to read our website. We also use functional cookies to ensure the website functions properly and analytical cookies to personalise content and to analyse our traffic. You can either accept or refuse these functional and analytical cookies.

Privacy – en cookieverklaring