Articles

Wettelijke validaties en milieueffectbeoordelingen: Hof van Justitie trekt (bijkomende) grenzen

Wettelijke validatie schendingen Unierecht kan geen afbreuk doen aan h

Wettelijke validaties en milieueffectbeoordelingen: Hof van Justitie trekt (bijkomende) grenzen

25.11.2016 BE law

In een arrest van 17 november 2016 bevond het Hof van Justitie een Oostenrijke validatie van onwettige projecten in strijd met het Unierecht. De validatie had betrekking op projecten die in strijd met de Europese milieueffectbeoordelingsverplichting waren gerealiseerd.

Het arrest is ook van belang voor de Belgische rechtsorde. De verschillende wetgevers in ons land zijn immers niet vies van validaties, in het bijzonder in het domein van de ruimtelijke ordening en het milieurecht.

Het belang van een milieueffectbeoordeling

De milieueffectbeoordeling van projecten en de inspraakrechten die daarmee gepaard gaan, vormen het Alfa en Omega van het thans geldende milieurecht.

De milieueffectbeoordeling beoogt bij te dragen tot een hoge bescherming van de menselijke gezondheid en het milieu. Deze bescherming van mens en milieu wordt niet enkel gerealiseerd door de technische milieureglementering, maar ook, en bovenal, door een voorafgaande beoordeling van de effecten van het project op mens en milieu en de betrokkenheid van het publiek in het proces.

De milieubeoordelingsverplichting voor projecten en de inspraakrechten die daarmee gepaard gaan, maken het voorwerp uit van zowel internationale (Verdragen van Aarhus en Espoo) als Europeesrechtelijke (Richtlijn 2011/92/EU of “project-m.e.r.-richtlijn”) reglementering uit.

Oostenrijkse validatie van onwettige projecten

Oostenrijk had bij de omzetting van de project-m.e.r.-richtlijn in het verleden wat moeilijkheden. Nogal wat projecten waarvoor overeenkomstig die richtlijn een milieueffectbeoordeling had moeten worden uitgevoerd, zijn zonder een dergelijke beoordeling tot stand gekomen. In het belang van de rechtszekerheid werden deze projecten door de Oostenrijkse wetgever dan ook bij wet gevalideerd.

Oordeel Hof van Justitie

De Oostenrijkse regeling is volgens het Hof niet verenigbaar met het Unierecht.

Ten eerste stelt het Hof vast dat de regeling niet voldoet niet aan de uitzondering voorzien in de project-m.e.r.-richtlijn:

  • de nationale wet lijkt niet dezelfde kenmerken te vertonen als een vergunning; en
  • de wetgever leek op het moment dat de kwestieuze regeling werd aangenomen niet over informatie te beschikken over de milieueffecten van de betrokken projecten.

Ten tweede bevindt het Hof de nationale regeling in strijd met de algemene beginselen van het Unierecht:

  • de regeling heeft tot rechtsgevolg dat de onwettige projecten uit kracht van wet worden geacht aan een milieueffectbeoordeling te zijn onderworpen. Nochtans wordt er niet voorzien in een beoordeling achteraf, hetgeen nuttig is om het publiek en de bevoegde instanties alsnog te informeren over de milieueffecten van deze projecten. Voor deze regeling worden geen buitengewone of uitzonderlijke omstandigheden aangehaald;
  • de regeling heeft tot rechtsgevolg dat de autoriteiten dienen uit te gaan van de fictie dat het onwettige project werd onderworpen aan een milieueffectbeoordeling. Dit is niet redelijk in het licht van het doeltreffendheidsbeginsel;
  • in de mate dat de regeling tot rechtsgevolg zou hebben dat iedere vordering tot rechtsherstel van een niet-nakoming van de milieueffectbeoordelingsverplichting verhindert schendt het eveneens het Unierecht.

Uit de vaste rechtspraak van het Hof volgt immers dat een lidstaat alle schade ten gevolge van het verzuim van een beoordeling van de milieueffecten dient te vergoeden. Hiertoe dienen de bevoegde autoriteiten alle algemene en bijzondere maatregelen te treffen om een dergelijk verzuim te herstellen.

De grenzen van wettelijke validaties

In België getuigt de rechtspraak van het Grondwettelijk Hof al langer van een zekere gestrengheid tegenover decretale validaties in het domein van de ruimtelijke ordening en het milieurecht. In het arrest nr. 114/2013 van 31 juli 2013 oordeelde het Hof met name dat een decretale validatie van ruimtelijke uitvoeringsplannen die op grond van een onregelmatige milieueffectbeoordeling tot stand kwamen, slechts als “uiterste redmiddel” kan worden aangewend.

Het Hof van Justitie werpt nu een bijkomend licht op de grenzen van een wettelijke validatie van vergunningen die tot stand kwamen met schending van het Unierecht, in het bijzonder wat de milieueffectbeoordelingsverplichting betreft.

Voor de burger is het van belang te weten dat de validatie van een schending van het Unierecht, en de milieueffectbeoordelingsverplichting in het bijzonder, niet op disproportionele wijze afbreuk kan doen aan het recht op herstel. Het kan daarbij gaan om een herstel in natura of bij equivalent (schadevergoeding).

De wetgever dient er zich bij de redactie van een nieuwe validatie bovendien van te vergewissen dat de verplichtingen onder het Unierecht, en de milieueffectbeoordelingsverplichting in het bijzonder, in de mate van het mogelijke worden gerespecteerd. Bovendien mag een validatie geen afbreuk doen aan het herstelrecht dat de burger ontleend aan de schendingen van het Unierecht.  Ook daarmee moet de wetgever bij validaties rekening houden.

Voor meer informatie over validaties en milieueffectbeoordelingen, contacteer Guan.schaiko@stibbe.com

 

Alle rechten voorbehouden. De inhoud van deze publicatie werd zo nauwkeurig mogelijk samengesteld. Wij kunnen echter geen enkele garantie bieden over de nauwkeurigheid en volledigheid van de informatie die deze publicatie bevat. De in deze publicatie behandelde onderwerpen werden enkel en alleen voor informatieve doeleinden voorbereid en ter beschikking gesteld door Stibbe. Ze bevat geen juridisch of andersoortig professioneel advies en lezers mogen geen actie ondernemen op basis van de informatie in deze publicatie zonder voorafgaandelijk een raadsman te hebben geconsulteerd. Stibbe is niet aansprakelijk voor eventuele acties of beslissingen die door de lezer zijn genomen na lezen van de publicatie. Het raadplegen van deze publicatie doet geenszins een advocaat-cliënt-relatie tussen Stibbe en de lezer ontstaan. Deze publicatie dient enkel voor persoonlijk gebruik. Elk ander gebruik is verboden.

Team

Related news

20.10.2021 NL law
FAQ: What will change with the entry into force of the Woo compared to the Wob? An update

Short Reads - The Open Government Act (“Woo”) is to replace the Government Information (Public Access) Act (“Wob”). The Woo initiative proposal was passed in the Dutch House of Representatives in 2016; see our earlier Stibbeblog. However, the impact analysis that followed showed that the Woo as proposed was potentially impracticable for local governments. This led to amendments to the bill, which was passed by the House of Representatives on 26 January 2021. 

Read more

13.10.2021 NL law
FAQ: Hoe een begrip uit te leggen als een definitie of andere uitleg ervan in de wettelijke regeling ontbreekt?

Short Reads - Hoe een begrip uit te leggen als een definitie of andere uitleg ervan in de wettelijke regeling ontbreekt? Deze vraag komt meer dan eens aan de orde in geschillen en procedures. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State beantwoordt deze vraag onder meer in een uitspraak over pleziervaartuigen en woonschepen in de jachthaven te Kaag (25 augustus 2021, ECLI:NL:RVS:2021:1897).

Read more

20.10.2021 NL law
FAQ: Wat verandert er met de inwerkingtreding van de Woo ten opzichte van de Wob? Een update

Short Reads - De wet open overheid (“Woo”) moet de Wet openbaarheid van bestuur (“Wob”) vervangen. Al in 2016 is het initiatiefvoorstel van de Woo aangenomen in de Tweede Kamer. Hierover kon u eerder een Stibbeblog lezen. De impactanalyse die volgde toonde echter aan dat de Woo zoals voorgesteld mogelijk onuitvoerbaar was voor decentrale overheden. Dit heeft geleid tot wijzigingen in het wetsvoorstel dat op 26 januari 2021 door de Tweede Kamer is aangenomen. 

Read more

13.10.2021 NL law
De hardheidsclausule en ander maatwerk in het licht van de NOW

Short Reads - Uitzonderingen op de NOW zijn volgens de bestuursrechter niet mogelijk door het bewust ontbreken van een hardheidsclausule, maar worden door de minister in bepaalde gevallen wel toegestaan. In dit artikel bespreekt Sandra Putting welke mogelijkheden bestuursorganen en de bestuursrechter hebben om maatwerk te bieden en wordt aan de hand van drie geschilpunten over de NOW beoordeeld hoe die mogelijkheden zijn ingezet of beter hadden kunnen worden ingezet.

Read more

14.10.2021 NL law
Termijn voor het indienen vaststellingsaanvraag NOW-1 loopt af op 31 oktober 2021: strategische handreikingen en juridische aanbevelingen

Short Reads - Op 31 oktober 2021 is het de laatste dag waarop de vaststellingsaanvragen van de NOW-1 subsidie kunnen worden ingediend. Veel werkgevers hebben deze aanvraag al ingediend (en al een vaststellingsbesluit ontvangen) maar ook een aanzienlijk deel van de vaststellingsaanvragen moet nog door het UWV worden ontvangen (zie de Kamerbrief van 20 september 2021). 

Read more