Short Reads

De programmatische aanpak in de omgevingswet, een onverplicht bijzonder programma

De programmatische aanpak in de omgevingswet, een onverplicht bijzonder programma

De programmatische aanpak in de omgevingswet, een onverplicht bijzonder programma

10.10.2014 NL law

De programmatische aanpak is een bijzondere variant van het instrument ”programma” en is bedoeld voor gebieden waarin de omgevingswaarden onder druk staan, waardoor er moeilijk nieuwe activiteiten kunnen worden ontplooid. De programmatische aanpak moet ervoor zorgen dat nieuwe (economische) activiteiten (weer) mogelijk worden.

De Omgevingswet voorziet voor het eerst in een generieke regeling voor dit instrument. In het verleden is al succes met dit instrument geboekt op het gebied van lucht (NSL, titel 5.2 Wet milieubeheer). Verder kennen we ook een programmatische aanpak van stikstof onder de Natuurbeschermingswet 1998 (ook wel kort aangeduid als de PAS, paragraaf 2a. Natuurbeschermingswet 1998).

Wat houdt een programmatische aanpak in?

Een programmatische aanpak stuurt aan op het beheer van gebruiksruimte voor nieuwe activiteiten in een bepaald gebied. Dit betekent dat maatregelen dienen te worden getroffen in een gebied, die erin resulteren dat omgevingswaarden of andere doelstellingen voor de fysieke leefomgeving worden gerealiseerd. Op die wijze ontstaat ruimte voor nieuwe (economische) ontwikkeling; dit wordt ”ontwikkelingsruimte” genoemd.

Een programmatische aanpak biedt vervolgens de ruimte om binnen de looptijd van een programma activiteiten toe te staan – en gebruik te laten maken van de ontwikkelingsruimte – alvorens de effecten van de maatregelen zich hebben gerealiseerd om de nadelige gevolgen daarvan te compenseren. Niet iedere omgevingsvergunning en de daarin voorziene activiteit kan echter profiteren van de ontwikkelingsruimte; het moet gaan om een gewenste maatschappelijke activiteit (Kamerstukken II 2013/14, 33 962, nr. 3, p. 125). Hoe de beoordeling van een activiteit in concreto eruit ziet, wordt vastgelegd in een omgevingsplan, omgevingsverordening of algemene maatregel van bestuur (afhankelijk van het geval).

Waarom een programmatische aanpak?

Zonder programmatische aanpak zou er geen (extra) ontwikkelingsruimte ontstaan en gaat een gebied ”op slot”, zodra omgevingswaarden zijn overschreden of dreigen te worden overschreden. Via de programmatische aanpak beoogt de wetgever te realiseren dat een ontwikkeling toch doorgang kan vinden, omdat door het programma aannemelijk wordt gemaakt dat er tijdig afdoende maatregelen worden getroffen, zodat na uitvoering van het programma voldaan wordt aan omgevingswaarden of andere doelen. Kort en goed: de negatieve effecten van een bepaalde activiteit worden uitgewisseld tegen de positieve effecten van maatregelen die worden getroffen in het kader van de programmatische aanpak.

Wanneer kan een programmatische aanpak aan de orde zijn?

Een programmatische aanpak kan als instrument worden gebruikt voor gevallen waarin:

  1. nauwkeurig beheer van de gebruiksruimte (ruimte voor economische activiteiten) gewenst of noodzakelijk is, omdat niet wordt voldaan of dreigt te worden voldaan aan bepaalde omgevingswaarden voor een gebied;
  2. die omgevingswaarde daardoor in de weg staat aan maatschappelijk gewenste activiteiten; en
  3. aannemelijk gemaakt kan worden dat het voldoen aan die waarde en het realiseren van die activiteiten beide mogelijk zijn door ze samen te brengen in een programma.

Bij omgevingsplan, omgevingsverordening of algemene maatregel van bestuur wordt bepaald welk bestuursorgaan een programma kan vaststellen (artikel 3.14, lid 2 Omgevingswet).

Een programmatische aanpak hoeft niet slechts op nationaal niveau plaats te vinden, ook op regionaal of lokaal niveau is een programmatische aanpak denkbaar. Denk bijvoorbeeld aan een industriegebied, waar de gebruiksruimte vrijwel geheel is benut door bestaande bedrijven. Nieuwe activiteiten zijn dan niet meer mogelijk. Een programmatische aanpak kan erin voorzien dat maatregelen worden getroffen, zoals het stellen van nadere voorschriften aan vergunningen of beperking van milieugebruiksruimte van bestaande bedrijven, zodat gebruiksruimte wordt gerealiseerd. Via een programmatische aanpak kan de gebruiksruimte die is ontstaan op een samenhangende wijze worden beheerd. Een ander voorbeeld betreft de transformatie van een verouderd industriegebied, waarin behoefte kan bestaan om nieuwe activiteiten reeds toe te staan, voordat de oude activiteiten daadwerkelijk zijn beëindigd. Het programma met een uitvoeringsverplichting voor de overheid toont aan dat de oude activiteiten zullen worden beëindigd en dat in het eindbeeld aan alle omgevingswaarden zal worden voldaan; in dat geval kunnen nieuwe activiteiten reeds worden toegestaan.

Echter, een programmatische aanpak gaat niet voor iedere situatie op, hetgeen ook door de wetgever wordt onderkend (Kamerstukken II 2013/14, 33 962, nr. 3, p. 125). Het uitwisselen van effecten (negatieve effecten door de activiteit en positieve effecten door de te nemen maatregelen) is bijvoorbeeld problematisch als iets onherstelbaars wordt vernietigd. Ook dient rekening te worden gehouden met het schaalniveau; effecten van een (economische) activiteit kan niet worden gecompenseerd door maatregelen die worden genomen op een grote afstand van die activiteit.

Waaruit bestaat een programmatische aanpak?  

Een programmatische aanpak dient een beschrijving van het gebied te bevatten waarvoor het programma geldt. Tevens dient expliciet te worden vermeld voor welke periode de programmatische aanpak geldt. Voorts moet worden aangegeven voor welke omgevingswaarden of andere doelstellingen de programmatische aanpak is vastgesteld. Ook dient de programmatische aanpak een omschrijving te bevatten van de verwachte ontwikkelingen en activiteiten die gevolgen hebben voor het voldoen aan omgevingswaarden en activiteiten die naar verwachting in het gebied worden verricht en die naar verwachting effect hebben op het voldoen aan omgevingswaarden. De gevolgen van de activiteiten en ontwikkelingen dienen in de programmatische aanpak te worden beschreven. Ten slotte moet een programmatische aanpak de maatregelen vermelden die bijdragen aan het voldoen aan omgevingswaarde (of andere doelstelling) en aangeven binnen welke termijn de maatregelen worden uitgevoerd (artikel 3.16 Omgevingswet).

Het borgen van de maatregelen geschiedt via artikel 3.17 Omgevingswet. Dit artikel bepaalt dat de maatregelen die ervoor zorgen dat er ontwikkelingsruimte ontstaat voor nieuwe economische activiteiten in beginsel verplicht moeten worden uitgevoerd door de bestuursorganen die daarvoor zijn aangewezen in het programma binnen de daar aangegeven termijn.

Uiteindelijk zorgen bovengenoemde factoren voor het antwoord op de vraag hoe groot de ontwikkelingsruimte is voor nieuwe activiteiten, in welk gebied deze ruimte kan worden benut en tot hoelang de ontwikkelingsruimte beschikbaar is. Een programmatische aanpak moet in deze informatie voorzien (artikel 3.15, eerste lid Omgevingswet).

Tot besluit

De programmatische aanpak heeft in verleden via de NSL en de PAS al aangetoond van meerwaarde te kunnen zijn binnen het omgevingsrecht. Het is daarom in beginsel toe te juichen dat dit instrument in de Omgevingswet wordt verankerd om bestuursorganen en initiatiefnemers meer ruimte te geven voor ontwikkeling, zonder dat dit ten koste gaat van de fysieke leefomgeving.

Dit is een blog in een serie over de Omgevingswet. Tot het einde van het jaar kunt u meer blogs over de Omgevingswet lezen op www.stibbeblog.nl. Een overzicht van alle blogberichten kunt u ook vinden opwww.pgomgevingswet.nl (onder documenten).

 

Related news

05.10.2018 NL law
Presentaties seminar Dienstenrichtlijn en Detailhandel

Articles - Met het arrest van het Europese Hof van Justitie en de vervolguitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State in de zaak Visser Vastgoed in Appingedam is vast komen te staan dat de Dienstenrichtlijn van toepassing is op bestemmingsplannen die detailhandel reguleren.

Read more

15.10.2018 BE law
Gestion et traçabilité des terres en Wallonie. Nouvel arrêté du gouvernement.

Articles - Dans la continuité de l'adoption, le 1er mars 2018, du décret relatif à la gestion et à l'assainissement des sols, le Gouvernement wallon a mis en place un certain nombre de mesures relatives à la gestion et à la traçabilité des terres en Wallonie. Ces mesures entreront en vigueur le 1er novembre 2019 (et partiellement le 1er septembre 2018).

Read more

04.10.2018 BE law
Nieuw tijdperk voor Vlaamse woonreserves aangebroken

Articles - De Vlaamse regering beoogt het wettelijk kader in de zogenaamde "woonresergebieden" (waaronder de woonuitbreidingsgebieden) grondig te wijzigen. Ofwel krijgen de gebieden de volwaardige status als woongebied, ofwel krijgen ze een andere bestemming dan wonen. De regeling laat toe om gemeenten voor een openruimtebestemming te laten kiezen. Hierna een overzicht van het voorstel van de Vlaamse regering en de reactie van de adviesraden op het voorstel.

Read more

Our website uses cookies: third party analytics cookies to best adapt our website to your needs & cookies to enable social media functionalities. For more information on the use of cookies, please check our Privacy and Cookie Policy. Please note that you can change your cookie opt-ins at any time via your browser settings.

Privacy – en cookieverklaring