Short Reads

De programmatische aanpak in de omgevingswet, een onverplicht bijzonder programma

De programmatische aanpak in de omgevingswet, een onverplicht bijzonder programma

De programmatische aanpak in de omgevingswet, een onverplicht bijzonder programma

10.10.2014 NL law

De programmatische aanpak is een bijzondere variant van het instrument ”programma” en is bedoeld voor gebieden waarin de omgevingswaarden onder druk staan, waardoor er moeilijk nieuwe activiteiten kunnen worden ontplooid. De programmatische aanpak moet ervoor zorgen dat nieuwe (economische) activiteiten (weer) mogelijk worden.

De Omgevingswet voorziet voor het eerst in een generieke regeling voor dit instrument. In het verleden is al succes met dit instrument geboekt op het gebied van lucht (NSL, titel 5.2 Wet milieubeheer). Verder kennen we ook een programmatische aanpak van stikstof onder de Natuurbeschermingswet 1998 (ook wel kort aangeduid als de PAS, paragraaf 2a. Natuurbeschermingswet 1998).

Wat houdt een programmatische aanpak in?

Een programmatische aanpak stuurt aan op het beheer van gebruiksruimte voor nieuwe activiteiten in een bepaald gebied. Dit betekent dat maatregelen dienen te worden getroffen in een gebied, die erin resulteren dat omgevingswaarden of andere doelstellingen voor de fysieke leefomgeving worden gerealiseerd. Op die wijze ontstaat ruimte voor nieuwe (economische) ontwikkeling; dit wordt ”ontwikkelingsruimte” genoemd.

Een programmatische aanpak biedt vervolgens de ruimte om binnen de looptijd van een programma activiteiten toe te staan – en gebruik te laten maken van de ontwikkelingsruimte – alvorens de effecten van de maatregelen zich hebben gerealiseerd om de nadelige gevolgen daarvan te compenseren. Niet iedere omgevingsvergunning en de daarin voorziene activiteit kan echter profiteren van de ontwikkelingsruimte; het moet gaan om een gewenste maatschappelijke activiteit (Kamerstukken II 2013/14, 33 962, nr. 3, p. 125). Hoe de beoordeling van een activiteit in concreto eruit ziet, wordt vastgelegd in een omgevingsplan, omgevingsverordening of algemene maatregel van bestuur (afhankelijk van het geval).

Waarom een programmatische aanpak?

Zonder programmatische aanpak zou er geen (extra) ontwikkelingsruimte ontstaan en gaat een gebied ”op slot”, zodra omgevingswaarden zijn overschreden of dreigen te worden overschreden. Via de programmatische aanpak beoogt de wetgever te realiseren dat een ontwikkeling toch doorgang kan vinden, omdat door het programma aannemelijk wordt gemaakt dat er tijdig afdoende maatregelen worden getroffen, zodat na uitvoering van het programma voldaan wordt aan omgevingswaarden of andere doelen. Kort en goed: de negatieve effecten van een bepaalde activiteit worden uitgewisseld tegen de positieve effecten van maatregelen die worden getroffen in het kader van de programmatische aanpak.

Wanneer kan een programmatische aanpak aan de orde zijn?

Een programmatische aanpak kan als instrument worden gebruikt voor gevallen waarin:

  1. nauwkeurig beheer van de gebruiksruimte (ruimte voor economische activiteiten) gewenst of noodzakelijk is, omdat niet wordt voldaan of dreigt te worden voldaan aan bepaalde omgevingswaarden voor een gebied;
  2. die omgevingswaarde daardoor in de weg staat aan maatschappelijk gewenste activiteiten; en
  3. aannemelijk gemaakt kan worden dat het voldoen aan die waarde en het realiseren van die activiteiten beide mogelijk zijn door ze samen te brengen in een programma.

Bij omgevingsplan, omgevingsverordening of algemene maatregel van bestuur wordt bepaald welk bestuursorgaan een programma kan vaststellen (artikel 3.14, lid 2 Omgevingswet).

Een programmatische aanpak hoeft niet slechts op nationaal niveau plaats te vinden, ook op regionaal of lokaal niveau is een programmatische aanpak denkbaar. Denk bijvoorbeeld aan een industriegebied, waar de gebruiksruimte vrijwel geheel is benut door bestaande bedrijven. Nieuwe activiteiten zijn dan niet meer mogelijk. Een programmatische aanpak kan erin voorzien dat maatregelen worden getroffen, zoals het stellen van nadere voorschriften aan vergunningen of beperking van milieugebruiksruimte van bestaande bedrijven, zodat gebruiksruimte wordt gerealiseerd. Via een programmatische aanpak kan de gebruiksruimte die is ontstaan op een samenhangende wijze worden beheerd. Een ander voorbeeld betreft de transformatie van een verouderd industriegebied, waarin behoefte kan bestaan om nieuwe activiteiten reeds toe te staan, voordat de oude activiteiten daadwerkelijk zijn beëindigd. Het programma met een uitvoeringsverplichting voor de overheid toont aan dat de oude activiteiten zullen worden beëindigd en dat in het eindbeeld aan alle omgevingswaarden zal worden voldaan; in dat geval kunnen nieuwe activiteiten reeds worden toegestaan.

Echter, een programmatische aanpak gaat niet voor iedere situatie op, hetgeen ook door de wetgever wordt onderkend (Kamerstukken II 2013/14, 33 962, nr. 3, p. 125). Het uitwisselen van effecten (negatieve effecten door de activiteit en positieve effecten door de te nemen maatregelen) is bijvoorbeeld problematisch als iets onherstelbaars wordt vernietigd. Ook dient rekening te worden gehouden met het schaalniveau; effecten van een (economische) activiteit kan niet worden gecompenseerd door maatregelen die worden genomen op een grote afstand van die activiteit.

Waaruit bestaat een programmatische aanpak?  

Een programmatische aanpak dient een beschrijving van het gebied te bevatten waarvoor het programma geldt. Tevens dient expliciet te worden vermeld voor welke periode de programmatische aanpak geldt. Voorts moet worden aangegeven voor welke omgevingswaarden of andere doelstellingen de programmatische aanpak is vastgesteld. Ook dient de programmatische aanpak een omschrijving te bevatten van de verwachte ontwikkelingen en activiteiten die gevolgen hebben voor het voldoen aan omgevingswaarden en activiteiten die naar verwachting in het gebied worden verricht en die naar verwachting effect hebben op het voldoen aan omgevingswaarden. De gevolgen van de activiteiten en ontwikkelingen dienen in de programmatische aanpak te worden beschreven. Ten slotte moet een programmatische aanpak de maatregelen vermelden die bijdragen aan het voldoen aan omgevingswaarde (of andere doelstelling) en aangeven binnen welke termijn de maatregelen worden uitgevoerd (artikel 3.16 Omgevingswet).

Het borgen van de maatregelen geschiedt via artikel 3.17 Omgevingswet. Dit artikel bepaalt dat de maatregelen die ervoor zorgen dat er ontwikkelingsruimte ontstaat voor nieuwe economische activiteiten in beginsel verplicht moeten worden uitgevoerd door de bestuursorganen die daarvoor zijn aangewezen in het programma binnen de daar aangegeven termijn.

Uiteindelijk zorgen bovengenoemde factoren voor het antwoord op de vraag hoe groot de ontwikkelingsruimte is voor nieuwe activiteiten, in welk gebied deze ruimte kan worden benut en tot hoelang de ontwikkelingsruimte beschikbaar is. Een programmatische aanpak moet in deze informatie voorzien (artikel 3.15, eerste lid Omgevingswet).

Tot besluit

De programmatische aanpak heeft in verleden via de NSL en de PAS al aangetoond van meerwaarde te kunnen zijn binnen het omgevingsrecht. Het is daarom in beginsel toe te juichen dat dit instrument in de Omgevingswet wordt verankerd om bestuursorganen en initiatiefnemers meer ruimte te geven voor ontwikkeling, zonder dat dit ten koste gaat van de fysieke leefomgeving.

Dit is een blog in een serie over de Omgevingswet. Tot het einde van het jaar kunt u meer blogs over de Omgevingswet lezen op www.stibbeblog.nl. Een overzicht van alle blogberichten kunt u ook vinden opwww.pgomgevingswet.nl (onder documenten).

 

Related news

13.08.2019 NL law
Exit willekeursluis: een nieuwe rechterlijke toetsing van algemeen verbindende voorschriften

Short Reads - Met ingang van 1 juli 2019 geldt er een nieuwe maatstaf voor de rechterlijke toetsing van algemeen verbindende voorschriften ("avv's"). De (bestuurs)rechter laat met de '1 juli-uitspraken' van de Centrale Raad van Beroep (die zijn afgestemd met de andere hoogste rechterlijke colleges) definitief de terughoudende zogenaamde 'willekeursluis' uit het klassieke Landbouwvliegers-arrest los. Als de rechtmatigheid van een avv aan de orde is, zal de rechter dit avv voortaan intensiever en kritischer toetsen aan algemene rechtsbeginselen.

Read more

09.08.2019 NL law
Implementatiewet gewijzigde Kaderrichtlijn afvalstoffen in consultatie tot 3 september 2019 – op naar een circulaire economie?

Short Reads - Op 24 juli 2019 is een concept AMvB in consultatie gegaan, die strekt tot wijziging van enkele besluiten ten behoeve van de implementatie van de gewijzigde Kaderrichtlijn afvalstoffen (Richtlijn 2008/98/EG, "Kra", zoals gewijzigd door Richtlijn 2018/851/EU). Deze concept AMvB betreft onder andere de gescheiden inzameling van afvalstoffen en de registratie- en meldplichten met betrekking tot stoffen, mengsels, producten en afvalstoffen In dit blogbericht bespreken wij de wijzigingen die de concept AMvB beoogt, de praktische gevolgen ervan en het doel van de concept AMvB.

Read more

14.08.2019 BE law
Verklaring van openbaar nut is geen "project" in de zin van de MER-regelgeving

Articles - In een recent arrest bevestigt de Raad van State dat "verklaringen van openbaar nut", bedoeld in artikel 10 van de wet van 12 april 1965 betreffende het vervoer van gasachtige produkten en andere door middel van leidingen niet onder het begrip "project" uit de project-MER-regelgeving valt. Of hetzelfde geldt voor elk type gelijkaardige administratieve toelating, is daarmee evenwel nog niet gezegd. Niettemin geeft de Raad met zijn arrest een belangrijk signaal dat niet elke mogelijke toelating onder de project-MER-regelgeving valt.

Read more

08.08.2019 NL law
De fipronil-crisis: volgens de rechtbank handelde de NVWA als toezichthouder niet onrechtmatig

Short Reads - Op 10 juli 2019 heeft de Rechtbank Den Haag geoordeeld dat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit ("NVWA") niet onrechtmatig heeft gehandeld tegenover pluimveehouders naar aanleiding van de fipronil-crisis (ECLI:NL:RBDHA:2019:6810). Er is, aldus de rechtbank, geen sprake van falend toezicht of van een schending van een waarschuwingsplicht.

Read more

Our website uses functional cookies for the functioning of the website and analytic cookies that enable us to generate aggregated visitor data. We also use other cookies, such as third party tracking cookies - please indicate whether you agree to the use of these other cookies:

Privacy – en cookieverklaring