Short Reads

De programmatische aanpak in de omgevingswet, een onverplicht bijzonder programma

De programmatische aanpak in de omgevingswet, een onverplicht bijzonder programma

De programmatische aanpak in de omgevingswet, een onverplicht bijzonder programma

10.10.2014 NL law

De programmatische aanpak is een bijzondere variant van het instrument ”programma” en is bedoeld voor gebieden waarin de omgevingswaarden onder druk staan, waardoor er moeilijk nieuwe activiteiten kunnen worden ontplooid. De programmatische aanpak moet ervoor zorgen dat nieuwe (economische) activiteiten (weer) mogelijk worden.

De Omgevingswet voorziet voor het eerst in een generieke regeling voor dit instrument. In het verleden is al succes met dit instrument geboekt op het gebied van lucht (NSL, titel 5.2 Wet milieubeheer). Verder kennen we ook een programmatische aanpak van stikstof onder de Natuurbeschermingswet 1998 (ook wel kort aangeduid als de PAS, paragraaf 2a. Natuurbeschermingswet 1998).

Wat houdt een programmatische aanpak in?

Een programmatische aanpak stuurt aan op het beheer van gebruiksruimte voor nieuwe activiteiten in een bepaald gebied. Dit betekent dat maatregelen dienen te worden getroffen in een gebied, die erin resulteren dat omgevingswaarden of andere doelstellingen voor de fysieke leefomgeving worden gerealiseerd. Op die wijze ontstaat ruimte voor nieuwe (economische) ontwikkeling; dit wordt ”ontwikkelingsruimte” genoemd.

Een programmatische aanpak biedt vervolgens de ruimte om binnen de looptijd van een programma activiteiten toe te staan – en gebruik te laten maken van de ontwikkelingsruimte – alvorens de effecten van de maatregelen zich hebben gerealiseerd om de nadelige gevolgen daarvan te compenseren. Niet iedere omgevingsvergunning en de daarin voorziene activiteit kan echter profiteren van de ontwikkelingsruimte; het moet gaan om een gewenste maatschappelijke activiteit (Kamerstukken II 2013/14, 33 962, nr. 3, p. 125). Hoe de beoordeling van een activiteit in concreto eruit ziet, wordt vastgelegd in een omgevingsplan, omgevingsverordening of algemene maatregel van bestuur (afhankelijk van het geval).

Waarom een programmatische aanpak?

Zonder programmatische aanpak zou er geen (extra) ontwikkelingsruimte ontstaan en gaat een gebied ”op slot”, zodra omgevingswaarden zijn overschreden of dreigen te worden overschreden. Via de programmatische aanpak beoogt de wetgever te realiseren dat een ontwikkeling toch doorgang kan vinden, omdat door het programma aannemelijk wordt gemaakt dat er tijdig afdoende maatregelen worden getroffen, zodat na uitvoering van het programma voldaan wordt aan omgevingswaarden of andere doelen. Kort en goed: de negatieve effecten van een bepaalde activiteit worden uitgewisseld tegen de positieve effecten van maatregelen die worden getroffen in het kader van de programmatische aanpak.

Wanneer kan een programmatische aanpak aan de orde zijn?

Een programmatische aanpak kan als instrument worden gebruikt voor gevallen waarin:

  1. nauwkeurig beheer van de gebruiksruimte (ruimte voor economische activiteiten) gewenst of noodzakelijk is, omdat niet wordt voldaan of dreigt te worden voldaan aan bepaalde omgevingswaarden voor een gebied;
  2. die omgevingswaarde daardoor in de weg staat aan maatschappelijk gewenste activiteiten; en
  3. aannemelijk gemaakt kan worden dat het voldoen aan die waarde en het realiseren van die activiteiten beide mogelijk zijn door ze samen te brengen in een programma.

Bij omgevingsplan, omgevingsverordening of algemene maatregel van bestuur wordt bepaald welk bestuursorgaan een programma kan vaststellen (artikel 3.14, lid 2 Omgevingswet).

Een programmatische aanpak hoeft niet slechts op nationaal niveau plaats te vinden, ook op regionaal of lokaal niveau is een programmatische aanpak denkbaar. Denk bijvoorbeeld aan een industriegebied, waar de gebruiksruimte vrijwel geheel is benut door bestaande bedrijven. Nieuwe activiteiten zijn dan niet meer mogelijk. Een programmatische aanpak kan erin voorzien dat maatregelen worden getroffen, zoals het stellen van nadere voorschriften aan vergunningen of beperking van milieugebruiksruimte van bestaande bedrijven, zodat gebruiksruimte wordt gerealiseerd. Via een programmatische aanpak kan de gebruiksruimte die is ontstaan op een samenhangende wijze worden beheerd. Een ander voorbeeld betreft de transformatie van een verouderd industriegebied, waarin behoefte kan bestaan om nieuwe activiteiten reeds toe te staan, voordat de oude activiteiten daadwerkelijk zijn beëindigd. Het programma met een uitvoeringsverplichting voor de overheid toont aan dat de oude activiteiten zullen worden beëindigd en dat in het eindbeeld aan alle omgevingswaarden zal worden voldaan; in dat geval kunnen nieuwe activiteiten reeds worden toegestaan.

Echter, een programmatische aanpak gaat niet voor iedere situatie op, hetgeen ook door de wetgever wordt onderkend (Kamerstukken II 2013/14, 33 962, nr. 3, p. 125). Het uitwisselen van effecten (negatieve effecten door de activiteit en positieve effecten door de te nemen maatregelen) is bijvoorbeeld problematisch als iets onherstelbaars wordt vernietigd. Ook dient rekening te worden gehouden met het schaalniveau; effecten van een (economische) activiteit kan niet worden gecompenseerd door maatregelen die worden genomen op een grote afstand van die activiteit.

Waaruit bestaat een programmatische aanpak?  

Een programmatische aanpak dient een beschrijving van het gebied te bevatten waarvoor het programma geldt. Tevens dient expliciet te worden vermeld voor welke periode de programmatische aanpak geldt. Voorts moet worden aangegeven voor welke omgevingswaarden of andere doelstellingen de programmatische aanpak is vastgesteld. Ook dient de programmatische aanpak een omschrijving te bevatten van de verwachte ontwikkelingen en activiteiten die gevolgen hebben voor het voldoen aan omgevingswaarden en activiteiten die naar verwachting in het gebied worden verricht en die naar verwachting effect hebben op het voldoen aan omgevingswaarden. De gevolgen van de activiteiten en ontwikkelingen dienen in de programmatische aanpak te worden beschreven. Ten slotte moet een programmatische aanpak de maatregelen vermelden die bijdragen aan het voldoen aan omgevingswaarde (of andere doelstelling) en aangeven binnen welke termijn de maatregelen worden uitgevoerd (artikel 3.16 Omgevingswet).

Het borgen van de maatregelen geschiedt via artikel 3.17 Omgevingswet. Dit artikel bepaalt dat de maatregelen die ervoor zorgen dat er ontwikkelingsruimte ontstaat voor nieuwe economische activiteiten in beginsel verplicht moeten worden uitgevoerd door de bestuursorganen die daarvoor zijn aangewezen in het programma binnen de daar aangegeven termijn.

Uiteindelijk zorgen bovengenoemde factoren voor het antwoord op de vraag hoe groot de ontwikkelingsruimte is voor nieuwe activiteiten, in welk gebied deze ruimte kan worden benut en tot hoelang de ontwikkelingsruimte beschikbaar is. Een programmatische aanpak moet in deze informatie voorzien (artikel 3.15, eerste lid Omgevingswet).

Tot besluit

De programmatische aanpak heeft in verleden via de NSL en de PAS al aangetoond van meerwaarde te kunnen zijn binnen het omgevingsrecht. Het is daarom in beginsel toe te juichen dat dit instrument in de Omgevingswet wordt verankerd om bestuursorganen en initiatiefnemers meer ruimte te geven voor ontwikkeling, zonder dat dit ten koste gaat van de fysieke leefomgeving.

Dit is een blog in een serie over de Omgevingswet. Tot het einde van het jaar kunt u meer blogs over de Omgevingswet lezen op www.stibbeblog.nl. Een overzicht van alle blogberichten kunt u ook vinden opwww.pgomgevingswet.nl (onder documenten).

 

Related news

17.07.2020 BE law
Gedogen van een bouwovertreding in een dading. Hof van Cassatie zegt: nietig

Articles - Een dadingsovereenkomst waarin een partij zich ertoe verbindt om de bouwovertredingen van de contractspartij te gedogen, heeft een ongeoorloofde oorzaak. Met een dergelijke overeenkomst beogen de contractspartijen immers om een met de openbare orde strijdige toestand - de bouwovertredingen - in stand te houden. De overeenkomst is in haar geheel behept met een ongeoorloofde oorzaak en aldus nietig. Als één van de partijen zijn leveringsverbintenis niet nakomt, kan de andere partij dan ook geen schadevergoeding vorderen.

Read more

09.07.2020 NL law
Position paper: a more circular carpet industry in the Netherlands

Articles - Currently only 1-3% of European carpet waste is recycled. Together with Maurits de Munck, Ida Mae de Waal and Chris Backes (Utrecht University), Valérie van 't Lam has produced a position paper featuring recommendations for the European Commission on a more ‘circular’ carpet industry in the Netherlands. This position paper was commissioned by Excess Materials Exchange.

Read more

21.07.2020 NL law
Vestigingsbeleid datacenters gemeente Amsterdam 2020 – 2030 vrijgegeven voor inspraak

Short Reads - Van 1 juli tot 31 augustus 2020 legt de gemeente Amsterdam het Vestigingsbeleid Datacenters gemeente Amsterdam 2020 - 2030 ter inzage voor inspraak. Na de inspraakperiode wordt het vestigingsbeleid ter vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraad. In dit blog bespreken wij de hoofdlijnen van het vestigingsbeleid: nieuwe datacenters zijn onder strenge voorwaarden en op beperkte schaal welkom in gemeente Amsterdam. Met dit beleid wordt vervolg gegeven aan het voorbereidingsbesluit datacenters, dat ook in dit bericht wordt besproken.

Read more

09.07.2020 NL law
ACM geeft bedrijven meer ruimte om samen te werken voor klimaat- en milieudoelen

Short Reads - De Autoriteit Consument & Markt (ACM) wil dat Nederlandse bedrijven meer ruimte krijgen om samen te werken op het gebied van duurzaamheid. Vooral voor het bereiken van klimaatdoelen, zoals de vermindering van CO2-uitstoot, krijgen bedrijven meer mogelijkheden om onderling afspraken te maken zonder de concurrentieregels te overtreden. Dat staat in de (concept) leidraad ‘duurzaamheidsafspraken’ van de ACM.

Read more