Short Reads

De rol van planschade bij het bepalen van schadeloosstelling in het onteigeningsrecht

De rol van planschade bij het bepalen van schadeloosstelling in het onteigeningsrecht

De rol van planschade bij het bepalen van schadeloosstelling in het onteigeningsrecht

11.03.2014 NL law

Onteigening kan plaatsvinden ter uitvoering van een bestemmingsplan. Een typisch voorbeeld is de onteigening voor een verkeersbestemming die is vastgesteld voor de aanleg van een weg of ander infrastructureel werk. Indien de gronden waar de weg of het infrastructureel werk moet worden aangelegd in eigendom zijn van een derde, is het niet ongebruikelijk dat de overheid tot onteigening overgaat. 

Soms dienen daar waardevolle gronden of zaken voor te verdwijnen. Dat kan een woning zijn bijvoorbeeld. Het kan dan nodig zijn om een gehele woning met bijbehorend erf te onteigenen, maar vaker zie je dat slechts een deel daarvan nodig is. Dan wordt bijvoorbeeld alleen een deel van de tuin onteigend.  

Als die verkeersbestemming, waarvoor de woning of een deel van de tuin moet wijken, in de plaats is gekomen van de woonbestemming, kan dat nadelige gevolgen hebben voor het bepalen van de waarde van de woning of het deel van de tuin. Dat kan ook weer nadelige gevolgen hebben voor de hoogte van de schadeloosstelling waar de onteigende recht op heeft. De schade die de onteigende lijdt, moet namelijk worden bepaald naar het moment waarop de onteigende zaak overgaat naar de onteigenaar (dat is de peildatum voor de schadeloosstelling). Op  de peildatum is de verkeersbestemming al vastgesteld. Bij het bepalen van de schadeloosstelling moet in beginsel rekening worden gehouden met alle omstandigheden die zich op dat moment voordoen, dus ook met de verkeersbestemming. De verkeersbestemming kan nadelige gevolgen hebben. Niet alleen voor de waarde van hetgeen onteigend wordt (bijv. de woning of het deel van de tuin), maar ook voor de waarde van hetgeen dat bij gedeeltelijke onteigening achterblijft (bijv. de woning met het resterende deel van de tuin). Dat kan tot een lagere schadeloosstelling leiden. Voorstelbaar is dat dit onrechtvaardige situaties kan opleveren. De onteigende zal zijn woning immers hebben gekocht toen er nog een woonbestemming aan de gronden was toegekend. Gronden met een woonbestemming zijn veel meer waard dan die met een verkeersbestemming. Als de schadeloosstelling wordt bepaald volgens een verkeersbestemming, zal dat niet voldoende zijn om het verlies van de woning of een deel van de tuin, te compenseren. De vraag is of het onteigeningrecht de onteigende mogelijkheden biedt om ook voor de nadelige bestemmingswijziging te worden gecompenseerd. Of heeft de onteigende nog recht op vergoeding van planschade? En welke criteria worden toegepast bij het bepalen van de schadeloosstelling dan wel de planschadevergoeding?

In het artikel “De rol van planschade bij het bepalen van de schadeloosstelling in het onteigeningsrecht” gaan wij in op de waardeverminderende invloed van de bestemmingswijziging bij gehele en gedeeltelijke onteigening. Wij schetsen het regime van het onteigeningsrecht en het planschaderecht en gaan in op de criteria voor toekenning van een vergoeding voor de schade als gevolg van een nadelige bestemming. Verder gaan wij in op de wijze waarop planschadevergoeding precies een rol kan spelen bij het bepalen van de uit te keren schadeloosstelling bij onteigening. Wanneer wordt planschade bij het bepalen van de schadeloosstelling betrokken? En wat voor gevolgen heeft dat voor de hoogte ervan?

Onze conclusie is dat de rol van het planschaderecht bij het bepalen van de schadeloosstelling volgens het onteigeningsrecht, redelijk beperkt blijft. Dat kan worden verklaard doordat het onteigeningsrecht mogelijkheden bevat om nadelige effecten van het bestemmingsplan buiten beschouwing te laten, zodat geen planschade optreedt. In ons voorbeeld vertaalt zich dat in het “wegdenken” van de verkeersbestemming bij het bepalen van de waarde van de woning of het deel van de tuin, zodat deze wordt bepaald alsof er nog een  woonbestemming geldt. Dat heeft een positiever effect op de hoogte van de schadeloosstelling dan een verkeersbestemming. Compensatie voor de nadelige gevolgen van de verkeersbestemming voor de waarde en de schadeloosstelling, is dan onnodig.

Planschade kan wel aan de orde komen bij het bepalen van de schadeloosstelling als er geen mogelijkheden zijn om de nadelige effecten van het bestemmingsplan buiten beschouwing te laten. In ons voorbeeld betekent dit dat bij het bepalen van de waarde van de woning of het deel van de tuin dat wordt onteigend, de prijs daarvan wordt vermeerderd met de nadelen ten gevolge van de verkeersbestemming (artikel 40e Ow); of dat de waardevermindering van het overblijvende deel van de tuin met woning (het niet onteigende deel) wordt vergoed (artikel 41 Ow). Dat heeft ook een positief effect op de hoogte van de schadeloosstelling. De jurisprudentie laat zien dat niet altijd duidelijk is of planschade in deze gevallen wel of niet bij de hoogte van de schadeloosstelling wordt betrokken.

Voor zover geleden planschade niet bij de schadeloosstelling wordt betrokken, kan de onteigende in ieder geval nog een aanvraag om planschadevergoeding overeenkomstig artikel 6.1 Wro indienen. Dat neemt niet weg dat het voor de onteigende aantrekkelijker is om schade op grond van het onteigeningsrecht vergoed te krijgen. Het uitgangspunt van schadeloosstelling bij een onteigening is immers dat de schadeloosstelling volledig moet zijn, terwijl bij planschade beperkingen aan de vergoedingsplicht worden gesteld. Dat is het kenmerkende verschil tussen schadeloosstelling op grond van het onteigeningsrecht en vergoeding van planschade op grond van het planschaderecht.

Voor zover schade als planschade binnen de schadeloosstelling bij de onteigening valt, biedt de wet noch de jurisprudentie uitsluitsel over de mate waarin de beperkingen aan de vergoedingsplicht al dan niet van toepassing zijn. In de praktijk komt het wel eens voor dat een onteigende volledig wordt vergoed voor planschade, terwijl zijn niet onteigende buurman maar gedeeltelijk wordt vergoed voor dezelfde planschade. Dat kan zich bijvoorbeeld voordoen als er een weg wordt aangelegd langs twee naburige woonpercelen en alleen bij één van die percelen een deel van de tuin moet worden onteigend. Beide percelen zijn na de onteigening aan de weg gelegen. De eigenaren lijden dan schade door dezelfde weg, maar toch wordt onderscheid gemaakt in de wijze van vergoeden, omdat de onteigende volledig wordt vergoed en zijn buurman niet. Daarom is een duidelijk onderscheid tussen onteigeningsschade en planschade nodig. Dat zou meer rechtszekerheid bieden en rechtsongelijkheid kunnen voorkomen.

Related news

13.05.2020 NL law
Een klein jaar na de PAS-uitspraken: wanneer zijn stikstofrelevante activiteiten toelaatbaar?

Short Reads - Ontwikkelingen in de rechtspraak hebben niet stil gestaan sinds de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (‘Afdeling’) eind mei 2019 de bekende PAS-uitspraken deed. De Afdeling heeft in een aantal belangwekkende uitspraken enige lijnen uitgezet. In dit blogbericht zetten wij een aantal uitspraken op een rij. Daarbij richten wij ons op de vraag wanneer stikstofrelevante activiteiten na de PAS-uitspraken toelaatbaar zijn.

Read more

13.05.2020 NL law
Bij zeer locatiespecifieke omstandigheden doorbreekt de goede ruimtelijke ordening het exclusieve toetsingskader van titel 5.2 Wet milieubeheer voor luchtkwaliteit

Short Reads - Titel 5.2 Wm bepaalt dat bij het nemen van een groot aantal ruimtelijke ordeningsbesluiten en besluiten tot verlening van omgevingsvergunningen voor milieu de grenswaarden opgenomen in bijlage 2 Wm in acht moeten worden genomen. Afgevraagd kan dan worden of bij het nemen van ruimtelijke ordeningsbesluiten, zoals de vaststelling van een bestemmingsplan, de goede ruimtelijke ordening (waaronder het aanvaardbaar woon- en leefklimaat) een aanvullende toets kan vergen als dat besluit voldoet aan titel 5.2 Wm.

Read more

14.05.2020 NL law
Wijziging NOW: voorafgaande instemming over openbaarmaking in NOW op gespannen voet met de Awb en de Wob

Short Reads - Op 2 april 2020 is de Tijdelijke noodmaatregel overbrugging voor behoud van werkgelegenheid (“NOW”) in werking getreden. De regeling is snel tot stand gekomen als maatregel tegen de nadelige gevolgen van de corona-crisis. In de praktijk bleek dat de regeling onvolkomenheden bevat en wijzigingen en aanvullingen nodig zijn. Op 4 mei 2020 is een regeling tot wijziging van de NOW gepubliceerd in de Staatscourant.

Read more

This website uses cookies. Some of these cookies are essential for the technical functioning of our website and you cannot disable these cookies if you want to read our website. We also use functional cookies to ensure the website functions properly and analytical cookies to personalise content and to analyse our traffic. You can either accept or refuse these functional and analytical cookies.

Privacy – en cookieverklaring