Short Reads

Versnelling in het bestuursrecht; onbekend maakt onbemind, maar de dwangsom maakt een Wob-verzoek wellicht te zeer bemind

Versnelling in het bestuursrecht; onbekend maakt onbemind, maar de dw

Versnelling in het bestuursrecht; onbekend maakt onbemind, maar de dwangsom maakt een Wob-verzoek wellicht te zeer bemind

30.01.2014 NL law

De dwangsom bij niet tijdig beslissen, de positieve fictieve beschikking bij niet tijdig beslissen (lex silencio positivo) en het beroep bij niet tijdig beslissen zijn drie verschillende instrumenten uit de Algemene wet bestuursrecht om de overheid te bewegen om bij vertraging in strijd met de wet alsnog met een besluit te komen.

Op 15 januari 2014 heeft de minister van Veiligheid en Justitie mede namens  de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties het rapport  “B.J. Schueler e.a., Evaluatie van een drietal versnellingsinstrumenten uit de Awb” aangeboden aan de Tweede Kamer. De Kamerbrief en het volledige rapport treft u hier aan. Dit WODC evaluatierapport is opgesteld door een onderzoeksteam van de Universiteit Utrecht en Twynstra Gudde Adviseurs en Managers. Ik vond het interessant om deel te mogen nemen aan het expertteam dat de eerste bevindingen van de onderzoekers voorgelegd heeft gekregen, om aan de hand van de eerste onderzoeksresultaten en eigen ervaringen te kunnen meedenken over de huidige versnellingsinstrumenten en andere mogelijkheden om te zorgen dat besluitvorming van de overheid niet onnodig lang op zich laat wachten.

Het onderzoek betreft een evaluatie van een drietal versnellingsinstrumenten. Het gaat daarbij om: de dwangsom bij niet tijdig beslissen (paragraaf 4.1.3.2 Awb), de positieve fictieve beschikking bij niet tijdig beslissen (de Lex silencio positivo; paragraaf 4.1.3.3 Awb) en het (rechtstreekse) beroep bij niet tijdig handelen (afdeling 8.2.4a Awb). De onderzoekers zijn nagegaan of en in welke mate deze instrumenten zijn ingezet en vervolgens of deze drie instrumenten inderdaad hebben bijgedragen aan het bespoedigen van besluitvorming door bestuursorganen. Conclusie van de onderzoekers is dat de instrumenten in de praktijk niet veel worden ingezet. De belangrijkste verklaring die de onderzoekers daarvoor geven is dat de bekendheid met deze instrumenten bij burgers en bedrijven beperkt is. Een tweede verklaring die de onderzoekers geven is, dat burgers en bedrijven er in veel gevallen van afzien een versnellingsinstrument in te zetten om zo een constructieve relatie met de overheid te behouden.

Ten slotte is onderzocht of en zo ja welke knelpunten zich in de praktijk hebben voorgedaan bij de inzet van deze versnellingsinstrumenten. Eén van de gesignaleerde knelpunten betreft misbruik van de dwangsom door middel van het indienen van oneigenlijke Wob-verzoeken (Wob; staat voor: Wet openbaarheid van bestuur). Er wordt door de verzoeker in die gevallen een omvangrijk of onduidelijk Wob-verzoek ingediend bij een bestuursorgaan. Het gaat de verzoeker niet om de informatie waar hij om verzoekt, maar dat vereist de Wob ook niet. Als vervolgens niet tijdig wordt beslist wordt het bestuursorgaan in gebreke gesteld en kan de verzoeker uiteindelijk een maximale dwangsom van € 1260,- incasseren op grond van de dwangsomregeling in de Awb. Deze oneigenlijke Wob-verzoeken komen bij een aantal bestuursorganen op grote schaal voor, zo volgt uit het onderzoek. Het is in die gevallen de verzoeker niet om de informatie te doen, maar om “zand in de machine” te strooien of om het geldelijk gewin. De dwangsom heeft hier dus niet het gewenste effect om het handelen van de overheid te doen versnellen, maar werkt eerder vertraging in de hand.  

Onderzoekers komen in het onderzoek naar aanleiding van de interviews en de expertmeeting met de volgende oplossingen voor het oneigenlijk gebruik van de Wet dwangsom bij Wob-verzoeken: (1) De eenvoudigste is het uitzonderen van alle Wob-verzoeken van de dwangsomregeling. Maar de onderzoekers signaleren nadelen aan die oplossing. (2) Het anders vormgeven van de dwangsom. De onderzoekers wijzen daarbij op het volgende “Het door het bestuursorgaan te betalen bedrag gaat in de huidige regeling naar de verzoeker. Dat is de perverse prikkel die sommigen aanzet tot grootschalig misbruik van de dwangsom. Die perverse prikkel verdwijnt, indien het bedrag van de dwangsom niet meer aan de verzoeker ten goede komt. In het expertpanel werd het idee opgeworpen van een special fonds, waar de betaalde dwangsommen in terechtkomen. De middelen van dat fonds kunnen bijvoorbeeld worden aangewend voor verbetering van openbaarheid en transparantie bij de overheid. Zo zou de prikkel om tijdig te beslissen op Wob-verzoeken blijven bestaan. En de perverse prikkel die aanzet tot misbruik van de dwangsom zou verdwijnen. In deze constructie kan de ingebrekestelling, zoals de huidige regeling die kent, blijven bestaan. Het initiatief om aan te zetten tot versnelling blijft zo in handen van de verzoeker.”  (p. 49 van het rapport)

Een derde oplossing die ook in het expertpanel is besproken, is “of het misbruik van de dwangsom door middel van  het indienen van oneigenlijke Wob-verzoeken kan worden bestreden door de Wob te wijzigen en daarbij de verplichting tot spontane openbaarmaking te verruimen, zodat er minder informatie overblijft die door middel van verzoeken wordt verkregen. Als er minder verzoeken (kunnen) worden ingediend, kunnen er ook minder dwangsommen worden verbeurd. Een dergelijke wijziging zou de omvang van het misbruik kunnen beperken. Maar er zal behoefte blijven bestaan aan de figuur van het Wob-verzoek. Want niet alle informatie kan door de overheid spontaan openbaar worden gemaakt en daarom zal de vraag blijven terugkeren of bepaalde informatie ten onrechte aan de openbaarheid wordt onttrokken.”  (p. 49 van het rapport)

Nu maar hopen dat voor het in dit rapport gesignaleerde probleem met de dwangsom bij oneigenlijke Wob-verzoeken een oplossing wordt gezocht en gevonden door de wetgever. Mijn voorkeur gaat uit naar het genoemde fonds een oplossing waarbij de serieuze niet op dwangsommen beluste Wob-verzoeker nog altijd een middel in handen houdt om op te komen tegen niet tijdig beslissen.

Related news

31.03.2020 NL law
Als het moet, kan het snel (en digitaal): vanwege de coronacrisis op weg naar een Tijdelijke wet digitale beraadslaging en besluitvorming

Short Reads - In crisistijd kan veel en snel. Beraadslagingen en besluitvorming blijven ook nu noodzakelijk, maar de wettelijke grondslag om dit digitaal te doen ontbreekt. Daarom is er aan de Tweede Kamer een wetsvoorstel terzake voorgelegd, dat slechts in enkele dagen is voorbereid. De wet treedt, zo is de bedoeling, op korte termijn in werking.

Read more

19.03.2020 NL law
Nederland ‘op slot gooien’ vanwege corona: wie is daartoe bevoegd?

Short Reads - ‘Het coronavirus houdt ons land in de greep’. Dit waren de eerste woorden van premier Rutte toen hij maandag 16 maart 2020 Nederland toesprak over de coronacrisis. In de strijd tegen (de verdere verspreiding van) het coronavirus kiest het kabinet er momenteel voor om het virus maximaal te controleren. Maximaal controleren betekent maatregelen nemen om de piek in het aantal besmettingen af te vlakken en dit aantal te verspreiden over een langere periode.

Read more

27.03.2020 BE law
Bijzondere volmachten in tijden van crisis: wat kan en wat niet?

Short Reads - In haar advies van 25 maart 2020 analyseert de afdeling Wetgeving van de Raad van State het wetsvoorstel van 21 maart 2020 tot bijzondere machtiging aan de Koning om maatregelen te nemen in de strijd tegen de verspreiding van het coronavirus COVID-19. Het advies brengt de algemene beginselen inzake bijzondere machten in herinnering en plaatst daarnaast enkele kritische kanttekeningen bij het wetsvoorstel zelf. Voor liefhebbers van het grondwettelijk recht vormt het advies van de afdeling Wetgeving daarom een welgekomen afleiding in tijden van lockdown. 

Read more

18.03.2020 BE law
Corona Checklist for (Supply) Contracts in the Energy & Industry Sector

Short Reads - The outbreak of the corona virus is affecting economies worldwide. Many governments are taking measures to mitigate the spread of the corona virus. Increasingly, this is leading to supply bottlenecks, assembly line stoppages, etc. The table below provides a short checklist of the most common issues that may arise in your contract.

Read more

22.03.2020 BE law
Les fenêtres (vues et jours) dans l’ère du nouveau Code civil. Que faut-il retenir ?

Articles - La loi portant création d'un Code civil a été promulguée le 13 avril 2019 et publiée le 14 mai 2019 au Moniteur belge. La loi portant le livre 3 « Les biens » du Code civil a, quant à elle, été promulguée le 4 février 2020 et vient d’être publiée ce 17 mars 2020. Ce livre 3 entrera en vigueur le 1er septembre 2021. Que prévoit-il en matière de vues et de jours ? Voici un bref aperçu.

Read more

18.03.2020 BE law
Corona Checklist voor (leverings)contracten in de Energie & Industriesector

Short Reads - De uitbraak van het coronavirus treft economieën wereldwijd. Veel regeringen nemen maatregelen om de verspreiding van het virus tegen te gaan. Dit leidt in toenemende mate tot leveringsproblemen, stilstand van assemblagelijnen etc. De onderstaande tabel geeft een korte checklist van de meest voorkomende problemen die zich in uw contract kunnen voordoen.

Read more

This website uses cookies. Some of these cookies are essential for the technical functioning of our website and you cannot disable these cookies if you want to read our website. We also use functional cookies to ensure the website functions properly and analytical cookies to personalise content and to analyse our traffic. You can either accept or refuse these functional and analytical cookies.

Privacy – en cookieverklaring