Articles

Naar een verhoogd risico op aansprakelijkheid van de opdrachtnemer die ‘medeplichtig’ is aan een inbreuk op de overheidsopdrachtenwetgeving?

Naar een verhoogd risico op aansprakelijkheid van de opdrachtnemer?

Naar een verhoogd risico op aansprakelijkheid van de opdrachtnemer die ‘medeplichtig’ is aan een inbreuk op de overheidsopdrachtenwetgeving?

23.06.2020 EU law

In een arrest van 14 mei 2020 buigt het Hof van Justitie zich over de mogelijke gevolgen wanneer, bij de wijziging van een lopende overheidsopdracht, ten onrechte geen rekening is gehouden met de overheidsopdrachtenwetgeving. Het Hof oordeelt dat niet alleen aan de aanbestedende dienst maar ook aan de begunstigde van de opdracht, een inbreuk kan worden toegerekend en een boete kan worden opgelegd. Hoewel het Belgisch recht geen dergelijk boetesysteem kent, rijst de vraag naar de mogelijke aansprakelijkheid van de opdrachtnemer.

Feitelijke en wettelijke context

In 2013 sloot de openbare vervoersmaatschappij in Boedapest (BKK), als aanbestedende dienst in een speciale sector, een overeenkomst voor kaartjesautomaten met een private onderneming. Tijdens de uitvoering ervan werden verschillende wijzigingen aan de overeenkomst aangebracht, in die mate dat het bedrag van de wijzigingen opliep tot bijna de helft van het oorspronkelijke gunningsbedrag. Om die reden stelde de voorzitter van de Hongaarse aanbestedingsautoriteit ambtshalve een procedure in voor het Hongaarse arbitragepanel. Dat panel oordeelde dat de regelgeving inzake overheidsopdrachten was geschonden en dat een nieuwe gunningsprocedure moest worden uitgeschreven. Het panel stelde niet alleen de inbreuk vast tegenover beide partijen, maar legde hen ook elk een boete op.

De aanbestedende dienst en de opdrachtnemer stelden vervolgens een beroep in bij de rechter voor de agglomeratie Boedapest. De Hongaarse rechter schorste de behandeling van de zaak en stelde drie prejudiciële vragen aan het Hof van Justitie. De eerste en tweede prejudiciële vraag betreffen de toelaatbaarheid van een nationale regeling die niet alleen een boete oplegt aan de aanbestedende dienst, maar ook aan de opdrachtnemer. Een derde vraag betreft de wijze waarop het bedrag van de boete kan/moet worden bepaald.

Standpunt van het Hof van Justitie

In het arrest van 14 mei 2020 (C-263/19) stelt het Hof van Justitie in de eerste plaats vast dat de richtlijnen inzake rechtsbescherming (richtlijnen 89/665 en 92/13) zich niet uitstrekken tot alle mogelijke beroepsprocedures. Er is met andere woorden geen volledige harmonisatie. Bovendien kan uit de richtlijnen betreffende de plaatsing van overheidsopdrachten (in dit geval richtlijn 2014/25 inzake de speciale sectoren) geenszins worden afgeleid dat de bepalingen ervan geen betrekking zouden hebben op de begunstigden van de overheidsopdracht.

Het Hof van Justitie besluit dat het de Hongaarse regelgever dan ook vrij stond om te bepalen dat (i) een toezichthoudende autoriteit ambtshalve een beroepsprocedure kan instellen, (ii) een inbreuk bestaande in een ontoelaatbare wijziging van een lopende overheidsopdracht niet alleen aan de aanbestedende dienst, maar ook aan de begunstige van de opdracht kan worden toegerekend, en (iii) een sanctie in de vorm van een boete aan beide partijen kan worden opgelegd.

Wel benadrukt het Hof dat de door de wetgever ingestelde beroepsprocedure in overeenstemming moet zijn met het Unierecht, met inbegrip van van de algemene beginselen ervan.

Tot slot, wat betreft de vaststelling van het bedrag van de boete, stelt het Hof dat daarbij rekening moet worden gehouden "met de gedragingen en de handelingen van de partijen bij de betrokken aanbestedingsovereenkomst", in casu in het bijzonder gedurende de periode waarin zij voornemens waren die overeenkomst te wijzigen. Zo zou de rechter bijvoorbeeld rekening kunnen houden met het feit dat de opdrachtnemer wel of niet het initiatief heeft genomen voor de wijziging, en eventueel aangedrongen heeft om geen nieuwe gunningsprocedure uit te schrijven.

Voor de goede orde is nog op te merken dat het arrest van het Hof van Justitie zich niet uitspreekt over de mogelijkheid om wijzigingen aan een lopende overheidsopdracht aan te brengen.

Impact op Belgisch recht

Het arrest van het Hof van Justitie heeft geen directe impact op het Belgisch overheidsopdrachtenrecht, of de ter zake geldende rechtsbescherming. Er bestaat in België immers geen specifiek systeem van toezicht door een aanbestedingsautoriteit, en evenmin een systeem van boetes die ook aan de begunstigde van de overheidsopdracht kunnen worden opgelegd. Artikelen 22 en 54 van de Belgische Rechtsbeschermingswet van 17 juni 2013 voorzien weliswaar in de mogelijkheid voor de rechter om bij wijze van alternatieve sanctie een boete op te leggen, maar die mogelijkheid betreft enkel de aanbestedende overheid die het overheidsopdrachtenrecht heeft geschonden.

Het arrest van het Hof van Justitie vestigt niettemin de aandacht op het gegeven dat een inbreuk op de overheidsopdrachtenreglementering "niet alleen aan de aanbestedende dienst maar ook aan de begunstigde van de opdracht kan worden toegerekend". Als dit op een geïnstitutionaliseerde wijze kan, zoals via een boetesysteem, is niet meteen in te zien waarom dit ook niet zou kunnen worden gesteund op de buitencontractuele aansprakelijkheid (artikel 1382 BW).

Het is dus wel degelijk denkbaar dat een derde die zich benadeeld weet door een inbreuk op de wetgeving overheidsopdrachen, zich - met het oog op het bekomen van een schadevergoeding - niet alleen richt tegen de aanbestedende overheid maar ook tegen de opdrachtnemer. Daarbij zal dan wel een eigen fout van de opdrachtnemer moeten worden aangetoond, wat niet bij elke onwettigheid het geval zal zijn, maar geval per geval zal moeten worden aangetoond.

Team

Related news

09.08.2022 NL law
Bouwen en stikstofdepositie anno 2022: een (on)mogelijke opgave?

Articles - De stikstofproblematiek houdt de gemoederen sinds de PAS-uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (“Afdeling”) al geruime tijd bezig. In onze eerdere artikelen in voorgaande jaren schetsten wij de stand van zaken op dat moment. Omdat de ontwikkelingen sindsdien niet zijn uitgebleven – integendeel – bestaat alle aanleiding voor een update.

Read more

12.08.2022 NL law
Reactie op ‘De lucht geklaard … Aan de slag met resultaatgerichte grenswaarden voor industriële emissies om 50% reductie te bereiken in 2030’

Articles - Met veel belangstelling hebben Anna Collignon en Jelmer Ypinga  de bijdrage van Borgers en Molendijk in dit nummer van TO gelezen. Hierin borduren zij voort op het eerder verschenen advies dat zij als adviseurs van KokxDeVoogd schreven in opdracht van Rijkswaterstaat. Het advies bevat een mooi overzicht van de huidige en toekomstige juridische instrumenten die van belang (zullen) zijn bij het stellen van emissiegrenswaarden.

Read more

04.08.2022 NL law
Meer maatwerk bij ontvankelijkheidsbeslissingen

Short Reads - Na een blog uit 2020 heb ik de afgelopen periode enkele uitspraken gesignaleerd die lijken te wijzen op een soepelere omgang van de bestuursrechter met termijnoverschrijdingen. Zo besteedde ik aandacht aan een uitspraak van de rechtbank Limburg, waarin persoonlijke (privé) omstandigheden een doorslaggevende rol speelden. Recent is er een tweetal verzetuitspraken van de Afdeling verschenen waarin persoonlijke omstandigheden ook beslissend waren. Waait er sinds de reflectierapporten inderdaad een nieuwe wind door de ontvankelijkheidsrechtspraak?

Read more

09.08.2022 NL law
Het initiatiefvoorstel Wet verantwoord en duurzaam internationaal ondernemen in internationale context

Articles - Internationaal maatschappelijk ondernemen, in het bijzonder door corporate sustainability due diligence, staat hoog op de (internationale) agenda. In het voetspoor van enkele andere landen in Europa is in Nederland een voorstel gedaan voor een wettelijk raamwerk dat niet op specifieke hoogrisicosectoren van toepassing is, maar op een veel grotere groep ondernemingen.

Read more

27.07.2022 NL law
Actualiteiten Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (IMVO) 

Short Reads - De aandacht voor (Internationaal) Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (“(I)MVO”) en Environmental, Social and Governance factoren (“ESG”) en verantwoording daarover blijft onverminderd groot. Wij zien op nationaal en Europees niveau tal van ontwikkelingen, zoals de publicatie van het voorstel voor een Europese Corporate Sustainability Due Diligence richtlijn. Wij stippen enkele Europese en nationale initiatieven aan. 

Read more