Short Reads

De zorgplicht van de Wet natuurbescherming

De zorgplicht van de Wet natuurbescherming

21.10.2016 NL law

Op 1 januari 2017 is de inwerkingtreding van de Wet natuurbescherming (Wnb) voorzien. 

In dit bericht staat de zorgplicht van de Wnb centraal.

Artikel 1.11 Wnb voorziet in een algemene verplichting voor een ieder om voldoende zorg te dragen voor Natura 2000-gebieden, bijzondere nationale natuurgebieden en voor in het wild levende dieren en planten en hun directe leefomgeving.

Een oude bekende

De zorgplicht kent natuurbeschermingsrechtelijk Nederland reeds van de Flora- en faunawet (artikel 2 Ffw) en de Natuurbeschermingswet (artikel 19l Nbw). De zorgplicht zoals deze in de Wnb wordt ‘geïntroduceerd’ is een integratie van deze twee zorgplichtbepalingen.

Wat houdt de zorgplicht in?

De zorgplicht die in de Wnb wordt geïntroduceerd ziet op zowel gebieds- als soortenbescherming. Hiermee biedt de zorgplichtbepaling bescherming aan Natura 2000-gebieden, dieren, planten en hun directe leefomgeving.

Het betreft bovendien niet alleen dieren en planten van soorten waarvoor de Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn specifieke beschermingsmaatregelen eisen, maar alle in het wild levende dieren en planten.

De zorgplicht is als een open norm geformuleerd in het eerste lid van artikel 1.11. In het tweede lid wordt de zorgplicht iets geconcretiseerd door te bepalen dat de zorgplicht in elk geval inhoudt dat een ieder die weet of redelijkerwijs kan vermoeden dat door zijn handelen of nalaten nadelige gevolgen kunnen worden veroorzaakt voor een Natura 2000-gebied, een bijzonder nationaal natuurgebied of voor in het wild levende dieren en planten:

  1. dergelijke handelingen achterwege laat, dan wel,
  2. indien dat achterwege laten redelijkerwijs niet kan worden gevergd, de noodzakelijke maatregelen treft om die gevolgen te voorkomen, of
  3. voor zover die gevolgen niet kunnen worden voorkomen, deze zoveel mogelijk beperkt of ongedaan maakt.

Vangnetfunctie

Het uitgangspunt van de zorgplicht is – aldus de memorie van toelichting – dat burgers, ondernemers en overheden alle handelingen die een nadelig effect zouden kunnen hebben op dieren en planten achterwege laten. Degene die een bepaalde handeling wil verrichten moet zich daarom vooraf op de hoogte stellen van de aanwezige natuurwaarden, de kwetsbaarheid ervan en de mogelijke gevolgen daarvoor van zijn handelen. De potentiële reikwijdte van de bepaling lijkt daarom wellicht groot, maar zal in de praktijk beperkt zijn tot een vangnetfunctie. De zorgplicht dient als vangnet voor de bescherming van soorten waarvoor op grond van de Wnb geen specifiek verbod geldt.

De memorie van toelichting benoemt de toegevoegde waarde van de zorgplicht als volgt:

  • voor Natura 2000-gebieden heeft de voorgestelde zorgplicht een beperkte zelfstandige betekenis, omdat hoofdstuk 2 van de wet al voldoende andere instrumenten bevat. De zorgplicht heeft daarom primair het karakter van het vastleggen van een algemeen beginsel ten aanzien van de eigen verantwoordelijkheid van eenieder voor een zorgvuldige omgang met de natuurwaarden in Natura 2000-gebieden.
  • voor soorten die beschermd worden op grond van hoofdstuk 3 van de wet wordt gesteld dat het in principe voldoende is dat wordt voldaan aan de vereisten van dat specifieke beschermingsregime. De toegevoegde waarde van de zorgplicht is er (aldus de memorie van toelichting) voor de bescherming van deze soorten in de eerste plaats in gelegen ook bij de voorbereiding van handelingen al de nodige zorgvuldigheid in acht moeten worden genomen; en ook bij de daadwerkelijke verrichting van de handeling steeds alertheid is geboden om nadelige effecten te zoveel mogelijk te voorkomen.
  • voor de bescherming van dieren en planten van soorten waarvoor geen specifiek beschermingsregime geldt op grond van hoofdstuk 3, heeft de zorgplicht wel zelfstandig betekenis. Op grond van de zorgplichtbepaling moeten schadelijke handelingen in beginsel achterwege worden gelaten dan wel moeten maatregelen worden genomen om schadelijke gevolgen (zoveel mogelijk) te voorkomen.

Handhaving van de zorgplicht

Indien de zorgplicht niet wordt nagekomen, dan ontstaat voor het bevoegd gezag de mogelijkheid om handhavend op te treden door een last onder dwangsom of last onder bestuursdwang op te leggen. Dit zal in elk geval zo zijn wanneer sprake is van een kennelijk geval van onzorgvuldig handelen. Van zo’n kennelijk geval is blijkens de memorie van toelichting bijvoorbeeld sprake wanneer een betrokkene in een natuurterrein graafwerkzaamheden verricht zonder zich op de hoogte te stellen van de aanwezige planten en dieren.

Omdat sprake is van een open norm zal het bevoegd gezag in een last onder dwangsom of last onder bestuursdwang concreet moeten aangeven welke maatregelen worden verlangd van de overtreder. De last kan inhouden dat de werkzaamheden worden stilgelegd of dat bepaalde maatregelen worden getroffen om schade te voorkomen, te beperken of ongedaan te maken. Is de schade al aangericht dan kunnen herstelwerkzaamheden worden gelast.

Meldplicht

Idealiter wordt schade aan natuur natuurlijk voorkomen. Daarvoor is wel vereist dat het bevoegd gezag bekend is met de voorgenomen activiteiten of ontwikkelingen. Daarom introduceert de Wnb een wettelijk basis voor een meldplicht. Artikel 3.11 Wnb voorziet in de mogelijkheid om bij ministeriële regeling bepaalde categorieën van handelingen aan te wijzen waarvoor een melding aan gedeputeerde staten moet worden gedaan. In de ontwerp-regeling Regeling Natuurbescherming zijn echter vooralsnog geen categorieën aangewezen. Mocht hier in de toekomst alsnog uitvoering aan worden gegeven dan zouden gedeputeerde staten op basis van een melding op de hoogte raken van een voorgenomen handeling en op basis daarvan bepalen of deze in overeenstemming is met de zorgplicht.

Afronding

De zorgplicht is een nuttig instrument om als vangnet te fungeren. Hiermee wordt een ondergrens ingebouwd voor de bescherming van alle dier- en plantensoorten. Dit komt de ontwikkeling van de natuur ten goede. Aandachtspunt is wel dat de zorgplicht geen onnodige ‘extra’ regels creëert bovenop de overige (verbods)bepalingen uit de Wnb. Een van de doelen van de wet was immers om zo dicht mogelijk aan te sluiten bij de Europese kaders en het aantal nationale toevoegingen te beperken.

Team

Related news

11.01.2018 BE law
La Région de Bruxelles-Capitale adapte et simplifie les règles relatives aux implantations commerciales

Articles - Dans le cadre de la réforme du CoBAT votée le 13 octobre 2017, le législateur bruxellois a révisé les dispositions spécifiques relatives aux implantations commerciales, en supprimant notamment l’obligation d’obtenir un permis d’urbanisme préalable pour la modification de l’activité commerciale dans un immeuble déjà affecté à des fins commerciales.

Read more

05.01.2018 BE law
Wie bewaakt de bewakers? Vlaanderen schaft substitutierecht inwoners van gemeente af

Articles - Het Decreet Lokaal Bestuur van 21 december 2017 schaft het substitutierecht voor inwoners om namens hun gemeente in rechte op te komen, af. De Vlaamse regering en de Vlaamse decreetgever achten het substitutierecht "weinig zinnig en democratisch verantwoord". Een dergelijke verantwoording van de afschaffing van het substitutierecht lijkt problematisch in het licht van het beginsel van de scheiding der machten. Daarmee rijst de onvermijdelijke vraag: wie bewaakt de bewakers? Wellicht het Grondwettelijk Hof.

Read more

11.01.2018 NL law
Wet democratisering gemeenschappelijke regelingen ingetrokken, maar nog niet van de kaart

Articles - Een aantal jaar geleden heeft het Tweede Kamerlid Schouw (D66) een wetsvoorstel ingediend tot wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen en enige andere wetten in verband met democratisering van de gemeenschappelijke regelingen en overige samenwerkingsverbanden (Wet democratisering gemeenschappelijke regelingen; Kamerstukken 34177). Dit wetsvoorstel beoogt het democratisch primaat van volksvertegenwoordigende organen van de gemeente, provincie en waterschap te versterken.

Read more

04.01.2018 NL law
Meer geld voor handhaving door ISZW, bedrijven bereid u voor! - Column Marleen Velthuis

Short Reads - In het Regeerakkoord staat dat  de Inspectie SZW (ISZW) – fasegewijs – 50 miljoen euro per jaar extra budget zal krijgen voor de handhavingsketen. Een forse toename, zeker wanneer dit wordt afgezet tegen de huidige kosten van ongeveer 100 miljoen euro per jaar (JaarverslagISZW 2016).  Bedrijven zullen de toename aan inspectie-capaciteit gaan merken.  

Read more

Our website uses cookies: third party analytics cookies to best adapt our website to your needs & cookies to enable social media functionalities. For more information on the use of cookies, please check our Privacy and Cookie Policy. Please note that you can change your cookie opt-ins at any time via your browser settings.

Privacy and Cookie Policy