Short Reads

Kan de overheid van handhavend optreden afzien als iemand het niet in zijn macht heeft om aan een norm te voldoen?

Kan de overheid van handhavend optreden afzien als iemand het niet in

Kan de overheid van handhavend optreden afzien als iemand het niet in zijn macht heeft om aan een norm te voldoen?

02.10.2019 NL law

Wat te doen als een belanghebbende een handhavingsverzoek indient bij de overheid om overtredingen ongedaan te maken, waarbij de overtreder het niet volledig in zijn macht heeft om de norm na te leven vanwege afhankelijkheid van derde partijen?

De Afdeling oordeelde in haar uitspraak van 23 januari 2019 dat een bestuursorgaan een handhavingsverzoek in zo’n situatie niet zonder meer kan afwijzen. Ook in dat geval dient het bestuursorgaan te bezien of bijvoorbeeld van het opleggen van een last onder dwangsom niet een prikkel kan uitgaan om uiteindelijk daadwerkelijk tot beëindiging van de overtreding te komen. In dit blogbericht bespreken wij de casus, de uitkomst van de zaak en de lessen voor de praktijk.

De zaak

  • Recycling Netwerk zet zich er al jaren voor in dat de recyclingnorm van glazen verpakkingen wordt gehaald. Deze norm is wettelijk vastgelegd in het Besluit beheer verpakkingen 2014. Deze norm richt zich in beginsel tot producenten en importeurs. Echter, bepaald kan worden dat producenten en importeurs gezamenlijk uitvoering geven aan deze verplichting; in dat geval is de verplichting om aan de recyclingnorm te voldoen niet van toepassing op producenten en importeurs, maar op de rechtspersoon aan wie zij een afvalbeheersbijdrage afdragen. Stichting Afvalfonds Verpakkingen (Afvalfonds) is zo'n rechtspersoon en is daarmee verantwoordelijk voor de naleving van de recyclingnorm. Om deze norm na te leven is Afvalfonds afhankelijk van derden, waaronder de producenten en importeurs van glas.
  • Vast staat dat Afvalfonds die norm al enkele jaren niet haalt. Recycling Netwerk heeft bij de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu (staatssecretaris) daarom enkele handhavingsverzoeken ingediend. De staatssecretaris heeft die verzoeken afgewezen onder meer door erop te wijzen dat Afvalfonds afhankelijk is van derden én zij naar aanleiding van een eerdere waarschuwing aanvullende maatregelen heeft getroffen (o.a. plan van aanpak).

De vraag die in deze zaak speelt, is of de staatssecretaris in de gegeven omstandigheden terecht van handhavend optreden heeft kunnen afzien.

Uitkomst zaak

De Afdeling oordeelde dat de staatssecretaris niet zonder meer had mogen afzien van handhavend optreden tegen Afvalfonds. Volgens de Afdeling heeft de staatssecretaris onvoldoende gemotiveerd waarom zij in dit geval heeft afgezien van handhavend optreden, onder meer door te wijzen op de omstandigheid dat het Afvalfonds voor het naleven van de recylingnorm afhankelijk is van derden.

Weliswaar is Afvalfonds voor de naleving van de wettelijke norm – de recyclingnorm voor glazen verpakkingen – afhankelijk van derden, maar dat laat onverlet dat er bijvoorbeeld in een last onder dwangsom maatregelen voorgeschreven hadden kunnen worden waarmee de recyclingnorm dichter benaderd kon worden. Van een last onder dwangsom kan een prikkel uitgaan om zo nodig met andere of aanvullende maatregelen, uiteindelijk daadwerkelijk tot beëindiging van de overtreding te komen. Door af te zien van handhavend optreden ontbreekt die prikkel, volgens de Afdeling. Het gevolg daarvan is dat de Afdeling het besluit van de staatssecretaris in strijd acht met het motiveringsbeginsel en dat zij opnieuw dient te beslissen op het handhavingsverzoek van Recycling Netwerk.

Lessen voor de praktijk

  • De naleving van wettelijke normen zorgt in de handhavingspraktijk voor de nodige hoofdbrekens als de normadressaat het niet volledig in zijn macht heeft om de norm te halen, vanwege de afhankelijkheid van derden. De meest eenvoudige oplossing voor alle betrokkenen (normadressaat, overheid en derde partijen) zou in zo’n geval zijn om de wet of regeling aan te passen, zodat die uitgaat van een haalbare norm (i.c. bijvoorbeeld een norm die met de nodige inspanningen binnen een bepaalde termijn gehaald kan worden).
  • Als dat niet gebeurt, zoals in dit geval, kan een bestuursorgaan evenwel niet zomaar afzien van handhavend optreden. Zeker niet als sprake is van een overtreding die al jaren voortduurt. Het komt dan aan op een goede motivering van het besluit om al dan niet af te zien van handhavend optreden. Daarbij dienen de relevante omstandigheden van het geval te worden afgewogen, waaronder de maatregelen die de overtreder getroffen heeft en mogelijk nog voornemens is te treffen alsook de vraag of handhaving kan leiden tot een prikkel om aanvullende maatregelen te treffen die ertoe leiden dat de overtreding uiteindelijk kan worden beëindigd.

Wat leren bedrijven hiervan die voor de naleving van wettelijke voorschriften afhankelijk zijn van derden? Wat kunnen zij doen om toch normconform te zijn? Deze uitspraak laat zien dat zij handhaving niet kunnen ontlopen door te stellen dat zij afhankelijk zijn van derden. Zij zullen moeten aantonen dat zij zich met concrete maatregelen (bijv. aanpassingen in de bedrijfsvoering) blijven inspannen om de op hen rustende normen zo dicht mogelijk te benaderen.

Related news

20.10.2021 NL law
FAQ: What will change with the entry into force of the Woo compared to the Wob? An update

Short Reads - The Open Government Act (“Woo”) is to replace the Government Information (Public Access) Act (“Wob”). The Woo initiative proposal was passed in the Dutch House of Representatives in 2016; see our earlier Stibbeblog. However, the impact analysis that followed showed that the Woo as proposed was potentially impracticable for local governments. This led to amendments to the bill, which was passed by the House of Representatives on 26 January 2021. 

Read more

13.10.2021 NL law
FAQ: Hoe een begrip uit te leggen als een definitie of andere uitleg ervan in de wettelijke regeling ontbreekt?

Short Reads - Hoe een begrip uit te leggen als een definitie of andere uitleg ervan in de wettelijke regeling ontbreekt? Deze vraag komt meer dan eens aan de orde in geschillen en procedures. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State beantwoordt deze vraag onder meer in een uitspraak over pleziervaartuigen en woonschepen in de jachthaven te Kaag (25 augustus 2021, ECLI:NL:RVS:2021:1897).

Read more

20.10.2021 NL law
FAQ: Wat verandert er met de inwerkingtreding van de Woo ten opzichte van de Wob? Een update

Short Reads - De wet open overheid (“Woo”) moet de Wet openbaarheid van bestuur (“Wob”) vervangen. Al in 2016 is het initiatiefvoorstel van de Woo aangenomen in de Tweede Kamer. Hierover kon u eerder een Stibbeblog lezen. De impactanalyse die volgde toonde echter aan dat de Woo zoals voorgesteld mogelijk onuitvoerbaar was voor decentrale overheden. Dit heeft geleid tot wijzigingen in het wetsvoorstel dat op 26 januari 2021 door de Tweede Kamer is aangenomen. 

Read more

13.10.2021 NL law
De hardheidsclausule en ander maatwerk in het licht van de NOW

Short Reads - Uitzonderingen op de NOW zijn volgens de bestuursrechter niet mogelijk door het bewust ontbreken van een hardheidsclausule, maar worden door de minister in bepaalde gevallen wel toegestaan. In dit artikel bespreekt Sandra Putting welke mogelijkheden bestuursorganen en de bestuursrechter hebben om maatwerk te bieden en wordt aan de hand van drie geschilpunten over de NOW beoordeeld hoe die mogelijkheden zijn ingezet of beter hadden kunnen worden ingezet.

Read more

14.10.2021 NL law
Termijn voor het indienen vaststellingsaanvraag NOW-1 loopt af op 31 oktober 2021: strategische handreikingen en juridische aanbevelingen

Short Reads - Op 31 oktober 2021 is het de laatste dag waarop de vaststellingsaanvragen van de NOW-1 subsidie kunnen worden ingediend. Veel werkgevers hebben deze aanvraag al ingediend (en al een vaststellingsbesluit ontvangen) maar ook een aanzienlijk deel van de vaststellingsaanvragen moet nog door het UWV worden ontvangen (zie de Kamerbrief van 20 september 2021). 

Read more

07.10.2021 NL law
Intrekking van natuurvergunningen en de praktijk: de stand van zaken en de rol van significantie van eventuele effecten

Short Reads - Onherroepelijke natuurvergunningen lijken anno 2021 geen rustig bezit meer te zijn. Bij provincies liggen op dit moment verzoeken voor om tot intrekking van (onherroepelijke) natuurvergunningen over te gaan. Intrekking zou een noodzakelijke passende maatregel zijn ter uitvoering van artikel 6, lid 2 Habitatrichtlijn. Jurisprudentie geeft inmiddels enige duidelijkheid. Maar de praktijk blijkt weerbarstig en laat zien dat de nodige vragen onbeantwoord blijven. In dit blog bespreken wij de stand van zaken.

Read more