Short Reads

FAQ: Wanneer is een concurrent belanghebbende?

FAQ: Wanneer is een concurrent belanghebbende?

FAQ: Wanneer is een concurrent belanghebbende?

07.09.2018

Het instellen van bezwaar en beroep tegen besluiten van de overheid is enkel mogelijk voor personen en partijen die aangemerkt kunnen worden als belanghebbende. 

Op grond van artikel 1:2 lid 1 Awb wordt onder een belanghebbende verstaan: "degene wiens belang rechtstreeks bij een besluit is betrokken". Aangezien concurrentieverhoudingen vaak de aanleiding zijn voor het instellen van bezwaar of beroep tegen een bepaald besluit is het van belang vast te stellen of, en zo ja wanneer een concurrent als belanghebbende kan worden aangemerkt bij een besluit. In dit blogbericht staat deze vraag centraal.

Hetzelfde verzorgingsgebied en marktsegment

Op grond van vaste jurisprudentie van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (de "Afdeling") kan de belanghebbendheid van een partij worden vastgesteld aan de hand van de zogenaamde OPERA-criteria: iemand is belanghebbende als sprake is van een objectief, persoonlijk, eigen, rechtstreeks bij het besluit betrokken en actueel belang. Een concurrent voldoet met zijn concurrentiebelang eigenlijk per definitie aan de eerste drie criteria. Of het belang actueel genoeg is, hangt daarnaast samen met de vraag of de concurrent al actief is op de relevante markt of dat hij concrete plannen heeft om deze markt te betreden en al met de uitvoering van de plannen zijn begonnen. Potentiële concurrenten kunnen op grond van Afdelingsjurisprudentie ook worden aangemerkt als belanghebbende (ECLI:NL:RVS:2018:2316). Van belang is daarbij wel dat het concurrentiebelang rechtstreeks bij het bestreden besluit betrokken dient te zijn (ECLI:NL:RVS:2017:20). Van rechtstreekse betrokkenheid is in principe sprake indien de concurrent (deels) werkzaam is in hetzelfde marktsegment en hetzelfde verzorgingsgebied (zie in het kader van onder meer bestemmingsplannen: ECLI:NL:RVS:2015:1585, subsidiebesluiten: ECLI:NL:RVS:2015:2258 en handhavingsbesluiten: ECLI:NL:RVS:2016:2834). Bij het besluit zelf hoeft het concurrentiebelang geen rol te hebben gespeeld (ECLI:NL:RVS:2016:106).

Hetzelfde marktsegment

Van hetzelfde marktsegment is sprake als het gaat om producten of diensten die twee ondernemingen aanbieden en die concurrerend zijn. Per zaak is het afhankelijk van de concrete omstandigheden of sprake is van hetzelfde marktsegment. Als het gaat om de productie van of handel in min of meer identieke producten wordt al snel aangenomen dat sprake is van vergelijkbare activiteiten (zie bijvoorbeeld ECLI:NL:RVS:2018:1576, waarin een akkerbouwbedrijf annex kwekerij met plantenhandel en loonbedrijf tot hetzelfde marktsegment werd gerekend als detailhandel in bloemen en planten; en ECLI:NL:RVS:2018:2316, waaruit volgt dat wielrenfietsen en fat- en plusbikes niet tot hetzelfde marktsegment horen). Om tot hetzelfde marktsegment te worden gerekend is het niet vereist dat de werkzaamheden van bedrijven precies gelijk zijn. De werkzaamheden dienen echter wel voor een belangrijk deel overeen te komen (ECLI:NL:RVS:2015:1327). Er is geen sprake van hetzelfde marktsegment als de overlap tussen beide bedrijven slechts een ondergeschikt deel van het assortiment betreft van de appellerende concurrent (ECLI:NL:RVS:2015:1327) De doelgroep van de producten speelt voor de bepaling van het marktsegment in principe geen rol. Ondanks dat de Afdeling in een uitspraak de doelgroep wel eens een expliciete rol heeft laten spelen (ECLI:NL:RVS:2011:BQ3428), is dit in recente jurisprudentie niet meer het geval.

Hetzelfde verzorgingsgebied

Het verzorgingsgebied van een dienst of product betreft de geografische markt. Dit verzorgingsgebied kan heel Nederland omvatten (ECLI:NL:RVS:2018:1354), maar kan ook beperkt zijn tot één vakantiepark (ECLI:NL:RVS:2017:20). Afhankelijk van het soort product of dienst dat een bedrijf levert, kunnen partijen in hetzelfde gebied werkzaam zijn. De fysieke afstand tussen bedrijven speelt daarbij een ondergeschikte rol. Indien aangetoond kan worden dat ondanks de aanzienlijke afstand tussen bedrijven, aan klanten in dezelfde omgeving producten worden geleverd (zie ECLI:NL:RVS:2015:1327, waar tussen de bedrijven 145 kilometer was gelegen) of klanten uit een groot gebied naar het bedrijf komen (ECLI:NL:RVS:2007:BA0085, waaruit volgt dat het bereik van outlet centra zeer groot wordt geacht) dan kunnen de bedrijven in hetzelfde verzorgingsgebied werkzaam zijn. In de afbakening van het verzorgingsgebied speelt de aard van de doelgroep geen rol.

Concrete gevolgen van het besluit

Hoewel de Afdeling in de meeste van haar uitspraken enkel de criteria van 'hetzelfde marktsegment' en 'hetzelfde verzorgingsgebied' toepast, zijn er ook uitspraken waarin de Afdeling een genuanceerde benadering hanteert. Zo moest een exploitant van een supermarkt geacht worden werkzaam te zijn in hetzelfde marktsegment en verzorgingsgebied als twee andere supermarkten, omdat het waarschijnlijk was dat de exploitant koopkracht zou verliezen als gevolg van de komst van de twee nieuwe supermarkten (ECLI:NL:RVS:2017:1813). In een beroep tegen een besluit tot verlening van een subsidie overwoog de Afdeling daarnaast dat in de beoordeling of sprake was van hetzelfde marktsegment en verzorgingsgebied, ook werd meegewogen dat de met subsidie ondersteunde bedrijfsactiviteiten konden leiden tot omzetverlies bij de derde (ECLI:NL:RVS:2013:CA1378). De concrete gevolgen die het bestreden besluit kon hebben voor de derden nam de Afdeling kortom mee in de toets of het concurrentiebelang rechtstreeks bij het besluit betrokken was.

In een recente uitspraak overwoog de Afdeling ook concreet dat de vraag of een belang van een concurrent rechtstreeks is betrokken bij een besluit afhangt van de aard van het (te nemen) besluit en de gevolgen die de concurrent daarvan ondervindt (ECLI:NL:RVS:2018:2001). Die uitspraak betreft een verzoek van een exploitant van een minicamping om handhavend op te treden tegen een nabijgelegen minicamping die speeltoestellen buiten het bouwvlak had gepositioneerd. Volgens de exploitant zou het handhavend optreden gunstige gevolgen hebben voor de verhuurbaarheid van haar eigen kampeerplekken. De Afdeling ging echter niet mee in dit betoog en overwoog dat deze veronderstelling geen enkele steun vond in feiten of omstandigheden. Indien de concrete gevolgen van een besluit voor een (potentiële) concurrent blijkbaar niet direct duidelijk zijn, zullen deze gevolgen een rol spelen in de vraag of een concurrent kan worden aangemerkt als belanghebbende.

Concurrerende vastgoedeigenaar

Een concurrent die in de jurisprudentie tot slot veelvuldig opdoemt en daardoor aparte vermelding verdient, is de concurrerende vastgoedondernemer. In ruimtelijke procedures dient deze ondernemer zich veelvuldig aan als het gaat om besluiten die nieuwe bouwmogelijkheden bieden aan andere (vastgoed)ondernemers. Ook voor deze concurrent geldt in principe het uitgangspunt dat deze werkzaam dient te zijn binnen hetzelfde marktsegment en binnen hetzelfde verzorgingsgebied. Zo werd een vastgoedontwikkelaar die zich bezighoudt met het realiseren van woningbouw in de (sociale) huursector binnen de gemeente Harlingen, aangemerkt als concurrent-belanghebbende omdat het betreffende bestemmingsplan ook woningbouw mogelijk maakt binnen hetzelfde marktsegment en verzorgingsgebied waarin de ontwikkelaar werkzaam is (ECLI:NL:RVS:2018:609). Ook voor deze categorie concurrenten weegt de Afdeling in sommige gevallen expliciet mee of ze wel daadwerkelijk geraakt (kunnen) worden door het bestreden besluit. Zo overwoog de Afdeling over een vastgoedeigenaar en verhuurder van een bedrijfspand waar een supermarkt in gevestigd was, dat het niet uitgesloten was dat als gevolg van de verplaatsing van andere supermarkten de verhuurbaarheid van het pand nadelig werd beïnvloed. De belangen van de vastgoedeigenaar werden dan ook geacht rechtstreeks bij het bestreden besluit betrokken te zijn (ECLI:NL:RVS:2017:1097). Hoewel de nadelige beïnvloeding voor de verhuurbaarheid aanvankelijk niet altijd leek te worden aangenomen als het pand voor meerdere doeleinden gebruikt kon worden (ECLI:NL:RVS:2013:BZ8437), lijkt de Afdeling tegenwoordig van oordeel dat ook als het pand voor andere doeleinden gebruikt kan worden dat niet betekent dat de voorziene ontwikkeling geen nadelige gevolgen kan hebben voor de verhuurbaarheid van een pand (ECLI:NL:RVS:2015:183). Ook concurrerende vastgoedondernemers kunnen kortom als concurrent-belanghebbende in procedures worden aangemerkt.

Team

Related news

08.11.2019 BE law
Interview with Wouter Ghijsels on Next Gen lawyers

Articles - Stibbe’s managing partner Wouter Ghijsels shares his insights on the next generation of lawyers and the future of the legal profession at the occasion of the Leaders Meeting Paris where Belgian business leaders, politicians and inspiring people from the cultural and academic world will discuss this year's central theme "The Next Gen".

Read more

04.11.2019 NL law
Is het Nederlandse recht op toegang tot overheidsinformatie EVRM-proof?

Articles - De houdbaarheid van de Wob en de Woo in het licht van artikel 10 EVRM.  In de rechtspraak van het EHRM en de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS) wordt steeds meer duidelijk hoe het leerstuk van toegang tot overheidsinformatie op grond van artikel 10 EVRM wordt ingevuld. In deze bijdrage staat de vraag centraal in hoeverre de Wob en de toekomstige Wet open overheid (Woo) in overeenstemming zijn met het recht op overheidsinformatie zoals dat voortvloeit uit artikel 10 EVRM.

Read more

07.11.2019 NL law
Symposium 'From Stint to Fipronil: a compensation fund for victims of energetic government intervention in crisis situations

Seminar - Stibbe is organising a symposium in Amsterdam on Thursday 7 November entitled 'From Stint to Fipronil: a compensation fund for victims of energetic government intervention in crisis situations'. During this symposium, Stibbe lawyer Tijn Kortmann and Prof. Pieter van Vollenhoven, alongside other experts,  will speak about the compensation fund which, according to van Vollenhoven, injured parties should be able to call upon if a decision by the government turns out to be too drastic.

Read more

04.11.2019 BE law
Nieuwe Europese drempelbedragen vanaf 1 januari 2020

Articles - Op 31 oktober 2019 zijn in het Europees Publicatieblad (PB L 279, 31 oktober 2019) de verordeningen verschenen waarbij de Europese drempelbedragen inzake de procedures voor het plaatsen van opdrachten en concessies worden aangepast. Deze aanpassingen leiden voor het eerst sinds 2010 tot een daling van de drempelbedragen en dit zowel voor werken als voor leveringen en diensten, ongeacht de sector. De nieuwe drempelbedragen gelden vanaf 1 januari 2020 en zijn, zoals gebruikelijk, vastgesteld voor een periode van twee jaar. Ze gelden tot en met 31 december 2021.

Read more

06.11.2019 BE law
Les nouveaux seuils européens des marchés publics à partir du 1er janvier 2020

Articles - Les règlements qui modifient les seuils européens d'application pour les procédures de passation des marchés et des concessions  sont publiés dans le Journal officiel européen du 31 octobre 2019 (JO L 279 du 31 octobre 2019). Ces modifications entraînent pour la première fois une baisse des seuils depuis 2010, tant pour les travaux que pour les fournitures et services, quel que soit le secteur. Les nouveaux seuils s'appliquent à compter du 1er janvier 2020 et sont, comme d'habitude, fixés pour une période de deux ans. Ils sont valables jusqu'au 31 décembre 2021.

Read more

25.10.2019 NL law
Schaarse subsidies: vallen 'pseudo-subsidies', begrotingsubsidies en incidentele subsidies ook onder het transparantiebeginsel?

Short Reads - Overheden moeten schaarse subsidies eerlijk verdelen. Alle geïnteresseerden moeten een gelijke kans krijgen om mee te dingen naar dergelijke subsidies. Dit volgt uit het transparantiebeginsel. In dit blogbericht gaan wij in op de verdeling van schaarse subsidies en bespreken wij welke vragen de komende periode nog beantwoord moeten worden.

Read more

Our website uses functional cookies for the functioning of the website and analytic cookies that enable us to generate aggregated visitor data. We also use other cookies, such as third party tracking cookies - please indicate whether you agree to the use of these other cookies:

Privacy – en cookieverklaring