Articles

(Micro)plastics: EU-restrictie op komst?

Stibbe - E & P blog - (Micro)plastics: EU-restrictie op komst?

(Micro)plastics: EU-restrictie op komst?

16.03.2018 BE law

Lees hier meer over de groeiende aandacht voor microplastics, die meer en meer in producten en levensmiddelen opduiken.

De Europese instellingen hebben de microplastics in het vizier vanwege hun mogelijke impact op het marien milieu en de menselijke gezondheid. Ze denken na over beperkingen op microplastics. Volgen ook in België  bindende maatregelen?

Microplastics, pellets en microbeads

Microplastics is, kort gezegd, de term voor alle door de mens gemaakte synthetische vaste partikels, kleiner dan 5 mm, die niet oplosbaar in water en niet biologisch afbreekbaar in het aquatisch milieu zijn

Wanneer gebruikt als grondstof, spreekt men eerder van ‘plastic pellets’. Microplastics die aan producten worden toegevoegd, wat het geval is voor bijvoorbeeld bepaalde cosmetica producten, tandpasta, detergenten, ... noemen we ‘microbeads’.

Microplastics zijn niet uit het nieuws weg te slaan. Ze blijken in allerlei producten aanwezig, van shampoo tot zeezout, honing en flessenwater.

Al in 2016 waarschuwde het World Economic Forum dat de oceanen in 2050 meer kunststof dan vis zullen bevatten. Sedertdien kwam het probleem in stijgende mate onder de aandacht.

De EU is bezorgd, maar huldigt (vooralsnog) het principe van soft law

De EU benadert microplastics vanuit verschillende hoeken. Zo beschikt de EU bijvoorbeeld over de mogelijkheid om beperkingen voor chemische stoffen in te voeren. Bovendien komen plastics aan bod bij de strategie rond de circulaire economie, die afval moet verminderen of zelfs volledig doen verdwijnen. 

Aanpak bij de bron: REACH-beperking in de maak

De EU regelt chemische stoffen al jaren met de zgn. REACH-verordening. REACH behandelt aspecten van registratie, beoordeling, autorisatie en beperkingen ten aanzien van chemische stoffen.

De gespecialiseerde instelling is al sedert 2007 het European Chemical Agency ('ECHA'). Het ECHA registreert onder meer bepaalde chemische stoffen en hun bestanddelen. Het ECHA is tevens bevoegd voor het instellen van beperkingen op het gebruik of het op de markt brengen van bepaalde stoffen.

Voor microplastics is echter geen algemeen geldende beperking voorzien. Onderlinge regels verschillen per lidstaat, wat de interne Europese markt dreigt te versnipperen.

De Europese Commissie heeft het ECHA daarom recent verzocht om mogelijke beperkingen voor oxo-plastics en opzettelijk toegevoegde microplastic partikels te onderzoeken.

Het ECHA bereidt thans een mogelijke beperking van microplastics voor. In dat kader lanceerde het, op 1 maart 2018, een oproep. De oproep wil bewijs verzamelen over de impact van een eventuele beperking van opzettelijk toegevoegde microplastics in producten. Iedereen dit dat wil, kan nog tot 11 mei 2018 gegevens aanleveren. Daarna zal het ECHA de opportuniteit van een beperking verder onderzoeken.

Circulaire economie: Actieplan en Strategie voor kunststoffen

Op 20 juni 2016 stelde de Europese Commissie een EU Actieplan voor de circulaire economie voor. Intussen is het aantal initiatieven die streven naar de circulaire economie, immens gegroeid.  

Op 16 januari 2018 werd de specifieke 'EU Strategie voor kunststoffen in een circulaire economie' voorgesteld (hierna: 'Strategie', lees de officiële mededeling hier).

De Strategie bevestigt dat de oxo (biologisch afbreekbare) plastics geen alternatief voor kunststoffen vormen, vermits zij afbreken tot microplastics. Ook bevat de Stategie nog een paar andere interessante overwegingen over microplastics:

  • de Commissie overweegt maatregelen, zoals:
    • de etikettering van en specifieke voorschriften voor banden;
    • betere informatie en minimumeisen inzake het vrijkomen van microvezels uit textiel;
    • maatregelen om het verlies van kunststofpellets te verminderen;
  • de Commissie overweegt ook regelingen voor uitgebreide producentenverantwoordelijkheid om de kosten van herstelmaatregelen te dekken; 
  • er moet toezicht op microplastics in het drinkwater worden gehouden, aangezien het effect ervan op de gezondheid van de mens nog onbekend is;
  • onderzoek en innovatie moeten kunststofafval en verontreiniging door microplastics beter voorkomen;
  • de Commissie belooft actieve deelname aan de werkgroep van de Milieuvergadering van de Verenigde Naties (opgericht in december 2017) om kunststofzwerfvuil op zee en microplastics internationaal te bestrijden. 

Het European Environmental Bureau (EEB), de grootste koepel van milieubewegingen, verwelkomt de EU-Strategie. Tegelijk gaf de Voorzitter van het EEB aan dat het gebrek aan een duidelijke doelstelling de impact van de Strategie dreigt te beperken en dat de Strategie bovendien enkel heil ziet in vrijwillige oplossingen en beloftes. 

Een algemene Europese beperking op microplastics is er inderdaad nog niet. De vermelde recente ambities van de Europese Commissie zullen daar wellicht binnenkort verandering in brengen.

Ongetwijfeld to be continued (via deze link bijvoorbeeld).

Ook België is bezorgd

Ook in het Belgisch beleid sijpelt de bezorgdheid over microplastics almaar verder door. Bijvoorbeeld:

Actieplan marien milieu

Federaal staatssecretaris Philippe De Backer zet zich in voor de verwijdering van microplastics uit de Noordzee. Op 23 november 2017 name de Ministerraad daarvoor een 'Actieplan Marien Zwerfvuil' aan. Het Actieplan stelt letterlijk:

"Er zijn geen of weinig manieren om zwerfvuil uit het marien milieu te verwijderen, marien zwerfvuil zal enkel verdwijnen uit het milieu doordat het afbreekt. De beste manier om dit zwerfvuil in het marien milieu te voorkomen, is het voorkomen aan de bron (...)."

Specifiek voor microplastics zijn vijf acties voorzien:

  1. het engagement van de Europese cosmetica sector opvolgen om bepaalde types microplastics vrijwillig uit te doven en door alternatieven te vervangen;

  2. een sectoraal akkoord met de Belgische cosmeticasector afsluiten om microplastics uit cosmetica te verwijderen, inclusief opvolging en toezicht;

  3. (blijven) aandringen bij de EU instanties op een internationaal verbod op het gebruik van primaire microplastics in cosmetica en detergenten;

  4. promotie van de in 2015 ontwikkelde zelftest voor bedrijven om hun microplastics emissie in kaart te brengen en te verminderen;

  5. aandringen bij de gewesten om het voorkomen van lekkage van microplastics als grondstof te verplichten bij bedrijven (onder meer door opvanginfrastructuur ter voorkomen van lekkages tijdens laden en lossen of tijdens stormen en transport van pellets in gesloten en verzegelde containers tijdens alle stages van transport en opslag).

Sectoraal akkoord over microplastics in cosmetica

Het tweede punt van het Actieplan Marien Milieu kende intussen gevolg: Federaal minister van Energie, Leefmilieu en Duurzame Ontwikkeling Marie-Christine Marghem en de Belgisch-Luxemburgse cosmeticasector DETIC ondertekenden op 9 januari 2018 een sectoraal akkoord dat microplastics tegen 2020 moet bannen in producten als shampoo en tandpasta. Over de beperking van microplastics in cosmetica was ook al een voorstel van resolutie in de Senaat ingediend en uitvoerig besproken.

De krachtlijnen van het sectoraal akkoord zijn de volgende:

  • een volledige vervanging tegen 31 december 2019 van de 'plastic microbolletjes' in cosmetische producten die worden af-, uit- of weggespoeld en mondverzorgingsproducten;
  • controle in labo's, door de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu, van de verplichting tot volledige vervanging;
  • opvolging van wetenschappelijke en technologische kennis en identificatie van problemen en oplossingen, evenals evaluatie van impact en haalbaarheid van nieuwe acties;
  • communicatie en sensibilisatie in het bijzonder naar KMO's aangaande het vervangen van microplastics.

NGO's zijn eerder kritisch ten aanzien van het sectoraal akkoord en noemen het een druppel op een hete plaat. Ook hier betreft het immers een akkoord met een grotendeels vrijwillige inslag en met een beperkt toepassingsgebied.

Verbod op specifieke kunststofproducten

Het is wel duidelijk dat de ministers van Leefmilieu wegwerpplastic minder en minder genegen zijn. Na een ban van plastiekzakken in Wallonië en Brussel (zie hierover ons eerder blogbericht) en een discussie daaromtrent in Vlaanderen, overweegt Brusselse minister van Leefmilieu Céline Fremault intussen ook een verbod op kunststofrietjes

Ongetwijfeld volgen er nog dergelijke initiatieven.

Iedereen bezorgd, en nu?

De EU Strategie bevestigt dat er "meer onderzoek nodig [is] om ons inzicht in de bronnen en de effecten van microplastics te verbeteren — met inbegrip van de effecten ervan op het milieu en de gezondheid — en innovatieve oplossingen te ontwikkelen om de verspreiding ervan te voorkomen".

Op dit moment kennen we de gezondheidseffecten van microplastics op lange termijn nog niet. De wetenschap of het voorzorgsbeginsel zal dus de knoop moeten doorhakken. Een finaal ECHA-standpunt belooft daar allicht een verder licht op te zullen werpen.

Verschillende EU-lidstaten hebben een afdoend wetenschappelijk uitsluitsel alvast niet afgewacht. De EU Strategie vermeldt dat meerdere wetsontwerpen tegen het gebruik van microplastics voorliggen, in navolging van bijvoorbeeld de Verenigde Staten en Canada (die het gebruik van microplastics in specifieke producten voor persoonlijke verzorging verbieden).

Het zal nog moeten blijken of België daar spoedig ook bijhoort dan wel of de EU een algemene beperking invoert.

Dit artikel is mede geschreven door Pieter Vandenheede in zijn hoedanigheid van counsel bij Stibbe.

Team

Related news

02.04.2020 NL law
ACM played high stakes and lost: no more fixed network access regulation

Short Reads - The ACM’s failure to meet the requisite standard of proof has led to the fixed networks of Dutch telecom providers KPN and VodafoneZiggo being free from access regulation. The Dutch Trade and Industry Appeals Tribunal ruled that the ACM had failed to demonstrate the existence of collective dominance, and that KPN and VodafoneZiggo would tacitly coordinate their behaviour absent regulation.

Read more

02.04.2020 NL law
Stibbe in Amsterdam answers questions from consumers, small business foundations and NGOs about the coronavirus

Inside Stibbe - In a special Q&A (in Dutch), our Amsterdam office share their legal expertise and strive to provide answers to questions put to us by consumers, self-employed persons, enterprises large and small, foundations and NGOs as a result of the corona crisis.

Read more

02.04.2020 NL law
Claims assigned to a litigation vehicle: who needs to prove what?

Short Reads - Two recent decisions from the Amsterdam Court of Appeal have confirmed that litigation vehicles cannot come empty-handed to the court, and should provide documentation regarding the assignments of claims they submit. The Dutch legal system allows companies and individuals to assign their claims to a “litigation vehicle” or “claims vehicle” that bundles those claims into a single action. In its decisions of 10 March 2020, the Court of Appeal ruled that it is up to litigation vehicles to prove that the assignments can be invoked against the debtor. 

Read more

31.03.2020 NL law
Als het moet, kan het snel (en digitaal): vanwege de coronacrisis op weg naar een Tijdelijke wet digitale beraadslaging en besluitvorming

Short Reads - In crisistijd kan veel en snel. Beraadslagingen en besluitvorming blijven ook nu noodzakelijk, maar de wettelijke grondslag om dit digitaal te doen ontbreekt. Daarom is er aan de Tweede Kamer een wetsvoorstel terzake voorgelegd, dat slechts in enkele dagen is voorbereid. De wet treedt, zo is de bedoeling, op korte termijn in werking.

Read more

02.04.2020 NL law
EU competition policy agenda: full to the brim

Short Reads - The European Commission’s competition policy agenda stretches to 2024 and contains plans for many new or revised rules and guidelines. Recent publications, such as the New Industrial Strategy for Europe, shed more light on the Commission’s initiatives and their possible impact on parties from both inside and outside the European Union (EU). These new initiatives include temporary state aid rules to address the effects of the Corona crisis, consultations on the Block Exemption Regulations, and new measures in respect of (primarily) third-country companies.

Read more

This website uses cookies. Some of these cookies are essential for the technical functioning of our website and you cannot disable these cookies if you want to read our website. We also use functional cookies to ensure the website functions properly and analytical cookies to personalise content and to analyse our traffic. You can either accept or refuse these functional and analytical cookies.

Privacy – en cookieverklaring