Articles

Kleinhandelsbeleid getoetst aan Dienstenrichtlijn

Kleinhandelsbeleid getoetst aan Dienstenrichtlijn

Kleinhandelsbeleid getoetst aan Dienstenrichtlijn

27.02.2018

Het Hof van Justitie heeft in een recent arrest de Dienstenrichtlijn van toepassing verklaard op "detailhandel".

Dit arrest heeft belangrijke gevolgen voor het lokale kleinhandelsbeleid. Zo zal een gemeente of een provincie die de toegang tot of de uitoefening van een dienstenactiviteit beperkt, afdoende moeten motiveren waarom die belemmering verstaanbaar is met de Dienstenrichtlijn. Het bestuur moet dan ook waakzamer dan ooit zijn wil het een wettig kleinhandelsbeleid voeren. 

In een eerdere blog vestigden wij al de aandacht op artikel 10 van het decreet integraal handelsvestigingsbeleid. Dit artikel 10 laat een gemeente of een provincie toe om in een ruimtelijk uitvoeringsplan ('RUP') o.a.:

  • zgn. "kernwinkelgebieden" af te bakenen; of
  • oppervlaktenormen van de categorieën van kleinhandelsactiviteiten te bepalen.

De speelruimte  om  specifieke winkelregels in een RUP te bepalen, laat het bestuur toe om planmatig een kleinhandelsbeleid te voeren. Economische motieven zullen bovendien niet steeds vreemd aan dit beleid zijn. 

Ook in Nederland, en wel in de gemeente Appingedam, bleek dit het geval. Deze gemeente had een bestemmingsplan aangenomen dat een specifiek gebied ('het Woonplein') uitsluitend voor volumineuze detailhandel bestemde. Een kleinhandelaar in kleding en schoenen, die zich niet in dit gebied mocht vestigen, vond een dergelijke beperking strijdig met de Dienstenrichtlijn en trok naar de Nederlandse Raad van State. Die verwees de zaak door naar het Hof van Justitie van de Europese Unie. 

Impact van EU-recht dijt (nog verder) uit

Het Hof van Justitie heeft op 30 januari 2018 over de zaak een uitspraak over de zaak gedaan, die in sommige media als baanbrekend wordt beschouwd. Samengevat oordeelde het Hof:

  • detailhandel is een "dienst" in de zin van artikel 4 van de Dienstenrichtlijn;
  • de voorschriften van een bestemmingsplan vallen binnen de werkingssfeer van de Dienstenrichtlijn , in de mate dat het plan de voorschriften bevat die de toegang tot of de uitoefening van een dienstenactiviteit specifiek regelen;
  • de voorschriften van een bestemmingsplan, indien het de dienstenactiviteit specifiek regelt, moeten worden gerechtvaardigd volgens de artikelen 14 en 15 van de Dienstenrichtlijn. 

Of deze uitspraak daadwerkelijk baanbrekend is, dan wel eerder in de lijn der verwachtingen ligt gelet op de tendensen in het Europees (interne markt)recht, is voer voor juristen.

Met het arrest staat het in elk geval vast dat het Europees recht zich weer wat verder uitbreidt en een rechtsbron wordt waarmee in alle takken van het nationaal recht, ook de ruimtelijke ordening, steeds meer rekening mee te houden is.

Impact op kleinhandelsbeleid?

Het arrest van het Hof van Justitie, baanbrekend of niet, heeft vanzelfsprekend belangrijke gevolgen voor het kleinhandelsbeleid. 

Het bestuur moet bij het uittekenen van het kleinhandelsbeleid namelijk rekening houden met de Dienstenrichtlijn.

Het bestuur dient de stedenbouwkundige voorschriften die een belemmering tot een dienstenactiviteit (dus ook: een detailhandelsactiviteit) vormen of kunnen vormen, volgens de volgende voorwaarden te rechtvaardigen: 

  1. de maatregel maakt geen directe of indirecte discriminatie naar nationaliteit of statutaire zetel uit;
  2. de maatregel is ingegeven door een dwingende reden van algemeen belang, bv. ruimtelijke ordening of milieubescherming;
  3. de maatregel is geschikt en gaat niet verder dan nodig om het doel te bereiken en kan niet met minder beperkende maatregel worden bereikt (d.i. een evenredigheidstoets).

Het rechtvaardigen van een voorschrift is weliswaar geen onmogelijke opdracht, doch het is de vraag of het bestuur zich steeds ten volle bewust is van deze motiveringsverplichting en van het verbod om economische motieven te laten spelen in de vaststelling van het kleinhandelsbeleid. Vooral de evenredigheid van een beperkend voorschrift zal in de praktijk allicht soms al eens voor problemen zorgen, gelet op de relatief strenge invulling van deze voorwaarde door het Hof van Justitie.

Wat nu?

Het komt het bestuur toe om bijzonder waakzaam te zijn en een afdoende verantwoording in het RUP te voorzien over de verenigbaarheid van een voorschrift met de Dienstenrichtlijn.

Tegenstanders van een RUP kunnen die verantwoording immers in rechte betwisten. Zij zullen een onwettigheid kunnen aantonen als de motivering gebreken vertoont of de rechtvaardiging voor de beperking niet voorhanden is. Als gevolg van het arrest van het Hof van Justitie is alvast in het oog te houden welke (nieuwe) argumenten derden zullen ontwikkelen om een (detailhandels)RUP te doen sneuvelen.

Finaal zal het aan de Raad van State toekomen om te oordelen of die argumenten een schending van de Dienstenrichtlijn uitmaken. Beroepen tegen een RUP belanden immers bij de Raad.

Ongetwijfeld "wordt vervolgd".

Team

Related news

02.04.2020 NL law
EU competition policy agenda: full to the brim

Short Reads - The European Commission’s competition policy agenda stretches to 2024 and contains plans for many new or revised rules and guidelines. Recent publications, such as the New Industrial Strategy for Europe, shed more light on the Commission’s initiatives and their possible impact on parties from both inside and outside the European Union (EU). These new initiatives include temporary state aid rules to address the effects of the Corona crisis, consultations on the Block Exemption Regulations, and new measures in respect of (primarily) third-country companies.

Read more

02.04.2020 NL law
ACM played high stakes and lost: no more fixed network access regulation

Short Reads - The ACM’s failure to meet the requisite standard of proof has led to the fixed networks of Dutch telecom providers KPN and VodafoneZiggo being free from access regulation. The Dutch Trade and Industry Appeals Tribunal ruled that the ACM had failed to demonstrate the existence of collective dominance, and that KPN and VodafoneZiggo would tacitly coordinate their behaviour absent regulation.

Read more

02.04.2020 NL law
Claims assigned to a litigation vehicle: who needs to prove what?

Short Reads - Two recent decisions from the Amsterdam Court of Appeal have confirmed that litigation vehicles cannot come empty-handed to the court, and should provide documentation regarding the assignments of claims they submit. The Dutch legal system allows companies and individuals to assign their claims to a “litigation vehicle” or “claims vehicle” that bundles those claims into a single action. In its decisions of 10 March 2020, the Court of Appeal ruled that it is up to litigation vehicles to prove that the assignments can be invoked against the debtor. 

Read more

27.03.2020 BE law
Bijzondere volmachten in tijden van crisis: wat kan en wat niet?

Short Reads - In haar advies van 25 maart 2020 analyseert de afdeling Wetgeving van de Raad van State het wetsvoorstel van 21 maart 2020 tot bijzondere machtiging aan de Koning om maatregelen te nemen in de strijd tegen de verspreiding van het coronavirus COVID-19. Het advies brengt de algemene beginselen inzake bijzondere machten in herinnering en plaatst daarnaast enkele kritische kanttekeningen bij het wetsvoorstel zelf. Voor liefhebbers van het grondwettelijk recht vormt het advies van de afdeling Wetgeving daarom een welgekomen afleiding in tijden van lockdown. 

Read more

This website uses cookies. Some of these cookies are essential for the technical functioning of our website and you cannot disable these cookies if you want to read our website. We also use functional cookies to ensure the website functions properly and analytical cookies to personalise content and to analyse our traffic. You can either accept or refuse these functional and analytical cookies.

Privacy – en cookieverklaring