Short Reads

Het einde van het belanghebbendebegrip als toegangseis tot de bestuursrechter?

Het einde van het belanghebbendebegrip als toegangseis tot de bestuursrechter?

Het einde van het belanghebbendebegrip als toegangseis tot de bestuursrechter?

24.12.2014 NL law

Op 12 november 2014 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State uitspraak gedaan over de evenementenvergunning die de burgemeester van Amsterdam had verleend voor de Sinterklaasintocht voor 2013.

 (ECLI:NL:RVS:2014:4117). De uitspraak heeft veel media-aandacht gekregen, maar deze aandacht bleef beperkt tot de vraag of van Zwarte Piet een discriminerend effect uitgaat. De uitspraak is echter ook voor de ontwikkeling het bestuursrecht van belang en wel voor de uitleg van twee begrippen: (1) het belanghebbendebegrip en (2) het begrip ‘openbare orde’.

Belanghebbendebegrip

De vraag of iemand aangemerkt kan worden als belanghebbende in de zin van artikel 1:2 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) is een vraag van openbare orde. Als een natuurlijk rechtspersoon of rechtspersoon niet voldoet aan de criteria die worden gesteld in dit artikel dan kan geen beroep worden ingesteld bij de bestuursrechter. Althans, dat was de algemene opvatting tot deze uitspraak. De Afdeling ziet zich namelijk voor de vraag gesteld of de Stichting Pietengilde en enkele eisers kunnen worden aangemerkt als belanghebbenden. In plaats van een toets aan de criteria van artikel 1:2 Awb oordeelt de Afdeling dat, hoewel betwijfeld kan worden of alle appellanten aanmerkt kunnen worden als belanghebbende, de Afdeling heeft besloten de rechtmatigheid van de verlening van de evenementenvergunning te beoordelen. Hiervoor is een viertal omstandigheden van belang:

1. De zaak heeft een zaaksoverstijgend maatschappelijk en juridisch belang.

Deze zaak heeft volgens de Afdeling een zaaksoverstijgend maatschappelijk en juridisch belang, waaronder het belang van eenduidige toepassing van wet- en regelgeving door bestuur en rechter. Dat belang is ermee gediend dat de hoogste algemene bestuursrechter op korte termijn duidelijkheid geeft over het antwoord op de kernvraag of de burgemeester bij de uitoefening van aan zijn openbare orde-bevoegdheden de mogelijke aantasting van grondrechten van anderen moet betrekken. Het antwoord op die vraag is van belang voor alle burgemeesters die wachten op een oordeel van de hoogste algemene bestuursrechter over deze vraag.

2. Alle partijen hebben ter zitting te kennen gegeven in deze zaak een oordeel te wensen.

3. Belanghebbendendheid kan op een later tijdstip alsnog gecreëerd worden.

Van Stichting Pietengilde moet betwijfeld worden of deze aangemerkt kon worden als belanghebbende, omdat deze pas na de uitspraak van de rechtbank was opgericht. Gelet op haar statutaire doelstelling, zal zij echter zonder meer belanghebbende zijn bij een besluit over een volgende intocht. Daarnaast zullen de eisers die nu misschien als individu niet kwalificeren als belanghebbende, zich bij een volgende procedure kunnen organiseren in bijvoorbeeld een eigen stichting die dan wel als belanghebbende moet worden aangemerkt. Hierdoor zou deze kwestie alsnog, maar dan later, aan de bestuursrechter voorgelegd worden. Dit is dan ook een proceseconomische reden om nu al op de inhoud van de beroepsgronden in te gaan.

4. Er is sprake van een ieder jaar terugkerend evenement.

Omdat de Sinterklaasintocht een terugkerend evenement is, is het van belang dat duidelijkheid wordt gegeven over de rechtmatigheid van zulke besluiten in de toekomst (en niet zozeer van het evenement dat al voorbij is). De uitspraak ontleent haar belang derhalve aan het feit dat daarmee duidelijkheid wordt gegeven over vergelijkbare vergunningen voor de intochten in 2014 en volgende jaren.

Voor het eerst heeft de Afdeling daarmee een inhoudelijk oordeel gegeven over een besluit, terwijl het hoger beroep niet is ingesteld door een belanghebbende. Vanuit een oogpunt van effectieve geschilbeslechting is dit toe te juichen. In dit geval zou er niemand bij gebaat zijn geweest als de Afdeling het de genoemde partijen niet-ontvankelijk verklaard zou hebben en de inhoudelijke vragen pas later in een civiele of (andere) bestuursrechterlijke procedure beantwoord zouden worden. Het is echter de vraag wat de gevolgen van deze uitspraak zullen zijn voor de ontwikkeling van het algemeen bestuursrecht. Deze uitspraak zal vanaf nu ongetwijfeld vaker worden ingeroepen door appellanten die niet als belanghebbende kunnen worden aangemerkt. Ik vraag me af hoe vaak een dergelijk beroep gehonoreerd zal worden. Het zal vaker voorkomen dat alle partijen graag een inhoudelijk oordeel wensen (het tweede criterium), maar dit lijkt mij onvoldoende. Ik verwacht dat de bestuursrechter zeer terughoudend zal zijn om een zaak van dusdanig maatschappelijk en juridisch belang te achten dat belanghebbendheid niet vereist is voor een ontvankelijk beroep. De tijd zal echter uitwijzen of deze uitspraak de eerste stap was naar het einde van het belanghebbendebegrip als toegangseis tot de bestuursrechter.

Openbare orde

Naast het belanghebbendebegrip is de uitspraak ook interessant voor de uitleg van het begrip ‘openbare orde’. De wettelijke grondslag voor de evenementenvergunning ligt in de APV. De burgemeester is bevoegd deze vergunning te verlenen. De bevoegdheden van de burgemeester zijn, voor zover hier van belang, neergelegd in de artikelen 172 en 174 van de Gemeentewet. Deze artikelen zien op de handhaving van de openbare orde en veiligheid en het toezicht op voor publiek toegankelijke plaatsen en vermakelijkheden. Hieruit volgt dat de evenementenvergunning een vergunning is die de openbare orde en veiligheid dient. De weigeringsgronden voor een evenementenvergunning houden hiermee ook verband. De rechtbank en de Afdeling oordelen dat andersoortige belangen alleen bij de beoordeling kunnen worden betrokken voor zover ze voldoende zijn verweven met de belangen die dit artikel beoogt te beschermen. Uit de parlementaire geschiedenis van artikel 172 van de Gemeentewet volgt dat met het begrip ‘openbare orde’ in het kader van de bevoegdheden van de burgemeester wordt gedoeld op het ordelijk verloop van het gemeenschapsleven ter plaatse. Dit is een beperkte reikwijdte. De belangen van het voorkomen van discriminatie en de eerbiediging van het privéleven hebben onvoldoende relatie met de openbare orde, aldus de Afdeling. Ook het specialiteitsbeginsel, zoals neergelegd in artikel 3:4 lid 1 Awb, noopt tot dit oordeel. Op grond van dat beginsel mag een bestuursorgaan namelijk slechts de belangen waarvoor de desbetreffende regeling in het leven is geroepen bij zijn afweging betrekken.

De bevoegdheid van de burgemeester tot de handhaving van de openbare orde is dus begrensd tot het gewenste niveau van orde en rust in het openbare leven. De burgemeester mag daarom bij het uitoefenen van zijn bevoegdheden niet de inhoud van onder meer evenementen en zijn oordeel over de toelaatbaarheid daarvan betrekken. Toetsing door de burgemeester zou bovendien met zich brengen dat hij ook grondrechtelijk beschermde uitingen, en zelfs vooraf, op hun inhoudelijke toelaatbaarheid zou moeten beoordelen. Dit zou het grondwettelijk stelsel aantasten. Slechts wanneer er gegronde vrees zou bestaan voor ernstige ongeregeldheden die niet zouden kunnen worden voorkomen of bestreden door middel van de door de overheid te treffen maatregelen, zou er een grond kunnen zijn te besluiten om een demonstratie te verbieden.

Kortom, uit deze uitspraak blijkt dat het toetsingskader bij de verlening van een evenementenvergunning beperkt is. Een burgemeester dient zijn toetsing te beperken tot die aspecten die een relatie hebben met de openbare orde en veiligheid.

Slotsom

In deze uitspraak van de Afdeling wordt niet de vraag beantwoord of van de figuur van ‘Zwarte Piet’ een discriminerend effect uitgaat en daardoor een schending oplevert van het grondrecht op respect voor het privéleven en het discriminatieverbod. Is de uitspraak daarmee teleurstellend? Voor de ontwikkeling van het bestuursrecht zeker niet. De uitspraak geeft ten eerste een nadere uitleg van het toetsingskader van de burgemeester bij het verlenen van evenementenvergunningen door het begrip ‘openbare orde’ verder te duiden. Belangrijker is echter het oordeel van de Afdeling van over het belanghebbendebegrip. Een zaak kan van zo’n maatschappelijk en juridisch belang zijn dat onder omstandigheden de bestuursrechter de rechtmatigheid van een besluit kan beoordelen ondanks als betwijfeld kan worden of voldaan is aan het belanghebbendebegrip. Op deze uitzondering zal vanaf nu ongetwijfeld regelmatig een beroep worden gedaan. De tijd zal uitwijzen hoe vaak een dergelijk beroep zal slagen.

De burgemeester van Amsterdam is in deze procedure in hoger beroep bijgestaan door Tom Barkhuysen en Machteld Claessens, advocaten bij Stibbe.

Het bericht ‘Het einde van het belanghebbendebegrip als toegangseis tot de bestuursrechter? is een bericht van Stibbeblog.nl.

 

Related news

05.10.2018 NL law
Presentaties seminar Dienstenrichtlijn en Detailhandel

Articles - Met het arrest van het Europese Hof van Justitie en de vervolguitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State in de zaak Visser Vastgoed in Appingedam is vast komen te staan dat de Dienstenrichtlijn van toepassing is op bestemmingsplannen die detailhandel reguleren.

Read more

10.10.2018 NL law
Ongevraagd advies Raad van State: normering van geautomatiseerde overheidsbesluitvorming

Short Reads - Op 31 augustus 2018 heeft de Afdeling advisering van de Raad van State (hierna: "Afdeling advisering") een 'Ongevraagd advies over de effecten van de digitalisering voor de rechtsstatelijke verhoudingen' betreffende de positie en de bescherming van de burger tegen een "iOverheid" uitgebracht. Het gebeurt niet vaak dat de Afdeling advisering zo een ongevraagd advies uitbrengt. Dit onderstreept het belang van de voortdurend in ontwikkeling zijnde technologie en digitalisering in relatie tot de verhouding tussen de overheid en de maatschappij.

Read more

04.10.2018 BE law
Nieuw tijdperk voor Vlaamse woonreserves aangebroken

Articles - De Vlaamse regering beoogt het wettelijk kader in de zogenaamde "woonresergebieden" (waaronder de woonuitbreidingsgebieden) grondig te wijzigen. Ofwel krijgen de gebieden de volwaardige status als woongebied, ofwel krijgen ze een andere bestemming dan wonen. De regeling laat toe om gemeenten voor een openruimtebestemming te laten kiezen. Hierna een overzicht van het voorstel van de Vlaamse regering en de reactie van de adviesraden op het voorstel.

Read more

08.10.2018 NL law
Een nieuw VN-verdrag met al bestaande verplichtingen over mensenrechten en bedrijfsleven?

Short Reads - Na een langdurig onderhandelingsproces is op 19 juni 2018 een eerste conceptversie van een  VN-verdrag over mensenrechten en bedrijfsleven bekendgemaakt. Dit verdrag staat in het teken van een nieuwe benadering van de relatie tussen de plicht van Staten om mensenrechten te beschermen en de verantwoordelijkheid van bedrijven om specifiek ten aanzien van mensenrechten maatschappelijk verantwoord te ondernemen. Vraag is echter of er juridisch veel nieuws onder de zon is.

Read more

03.10.2018 NL law
Zijn tijdelijke omgevingsvergunningen voor zonneparken verleden tijd door wijziging subsidieregeling?

Short Reads - Tijdelijke zonneparken zijn snel vergunbaar, zo oordeelde de rechtbank Zwolle in haar uitspraak waarbij een tijdelijke omgevingsvergunning voor een zonnepark in Staphorst werd aangevochten. De rechtbank volgt daarmee de lijn van de Afdeling bestuursrechtspraak. Onlangs is echter de SDE+-subsidieregeling gewijzigd, waardoor projecten met een tijdelijke omgevingsvergunning van subsidie worden uitgesloten. Komt er daarmee een einde aan de oprichting van tijdelijke zonneparken?

Read more

Our website uses cookies: third party analytics cookies to best adapt our website to your needs & cookies to enable social media functionalities. For more information on the use of cookies, please check our Privacy and Cookie Policy. Please note that you can change your cookie opt-ins at any time via your browser settings.

Privacy – en cookieverklaring